तिहारको कौडा खेल · सोह्र कौडी
कौडासोह्र कौडी। चार दाउ। एक तिहारको रात।
सोह्रवटा कौडी एकैपटक हान्नुहोस् र उत्तानो परेका गन्नुहोस्। गन्तीले एउटा दाउ बोलाउँछ: तिया, चौका, पन्जा वा छक्का। हातेले कि खाल सोहोर्छ, कि तिर्छ।
अनलाइन खाल
कोड पठाएर टाढाका साथीसँग आ-आफ्नै फोनबाट खेल्नुहोस्। खाली दाउमा परिवारका बोट बस्छन्, दाउ नपाउनेले छेउबाट च्याँखे बाजी लगाउँछन्।
तपाईं र तीन बोट, अनलाइन खाल जस्तै, अहिल्यै।
खाल कसरी चल्छ
पूरा नियम
एउटा नेपाली नियम-पुस्तिका र रिपब्लिकाको तिहार रिपोर्टबाट जोडिएको। स्रोतहरू नमिलेका ठाउँमा खाल थाप्नेले घरको नियम छान्छ।
चार दाउ
चार जना अङ्कका नाम भएका दाउमा बस्छन्: तिया (३), चौका (४), पन्जा (५) र छक्का (६)। उनीहरू घडीको उल्टो दिशामा त्यही क्रममा बस्छन्, त्यसैले बिजोडका सामु बिजोड र जोरका सामु जोर पर्छ। चिट्ठाले कसको कुन दाउ भनेर छुट्याउँछ।
एउटै हात, सोह्रै एकैपटक
हान्नेलाई हाते भनिन्छ, र तियाले सुरु गर्छ। सोह्रवटा कौडी एउटै हातबाट एकैपटक छुट्छन्। अर्को कौडीमाथि अडेको कौडी दाँतको पूरा लहर नदेखिएसम्म घोप्टो गनिन्छ। सबैले नगनेसम्म कसैले कौडी छुँदैन; हतार गरी टिप्नेले सबैलाई एक-एक ठिनी तिर्छ।
गन्तीले दाउ बोलाउँछ
० देखि १६ सम्म सत्रवटा गन्ती सम्भव छन्, र तिनीहरू चार दाउमा क्रमैसँग घुम्छन्। तियाले ३, ७, ११ र १५ लिन्छ। चौकाले ४, ८, १२, १६ र ० लिन्छ, त्यसैले उसका पाँच अङ्क छन्। पन्जाले १, ५, ९ र १३ लिन्छ। छक्काले २, ६, १० र १४ लिन्छ।
०१२३४५६७८९१०१११२१३१४१५१६हाते नै बैंक हो
हरेक हानाइअघि बाँकी तीन दाउले तोकिएको ठिनी राख्छन्। गन्ती हातेकै दाउमा परे मार्यो: हातेले खालका सबै ठिनी सोहोर्छ र फेरि हान्छ। अर्कै दाउमा परे तिर्यो: हातेले त्यो दाउलाई उसको ठिनी तिर्छ, अरूको फिर्ता हुन्छ, र कौडी अर्को दाउमा जान्छ। हरेक मार्योपछि अर्को हानाइको ठिनी दोब्बर हुन्छ, यो मार ताल अनिवार्य हो।
च्याँखे
दाउ नपाएकाले हातेको बाहेक कुनै पनि दाउमा बाजी लगाउन पाउँछन्। त्यो दाउ आए हातेले बराबर तिर्छ; हातेले मारे बाजी हातेकै हुन्छ। च्याँखे बाजी अनलाइन खालमा मात्र हुन्छ।
पैसा सकिँदा
खेलाडीले जिन्सी, अर्थात् टोलीले मानेको मोलको सामान धितो राख्छन्। नियम-पुस्तिकाकै उदाहरण राडो घडी र आइफोन हुन्। यहाँ हरेक खेलाडीले बाहिर हुनुअघि पित्तलको लोटा, राडो घडी र आइफोन धितो राख्न सक्छन्।
चौकामा मात्र उठ्न पाइन्छ
खेल सक्न कुनै हानाइ चौकामा पर्नुपर्छ। त्यस्तो नपरेसम्म कौडाले पिर्छ: कौडीले कसैलाई उठ्न दिँदैन। यहाँ खाल तोकिएको समयसम्म चल्छ, अनि अर्को चौकासम्म।
सम्भावना
सोह्रवटा कौडी किन?
सत्रमध्ये पाँच अङ्क चौकाका छन्, जुन जालझेल जस्तो देखिन्छ। तर होइन। ८ को गन्ती ३ भन्दा २३ गुणा र ० भन्दा १२,८७० गुणा बढी आउँछ, र सोह्र कौडीमा बीचका गन्ती चार दाउमा लगभग बराबर फैलिन्छन्: चौका २५.२%, पन्जा २५.०%, छक्का २४.८%, तिया २५.०%। चौकाका थप अङ्क ० र १६ दुवै मिलेर करिब ३३,००० हानाइमा एकपटक आउँछन्।
यही सन्तुलनले बैंकलाई न्यायपूर्ण राख्छ। हातेले करिब एक चौथाइ पटक तीन ठिनी जित्छ र तीन चौथाइ पटक एक ठिनी तिर्छ, जुन बराबर हुन्छ। चौकाको हातेलाई एक ठिनीको एक प्रतिशतभन्दा कम फाइदा हुन्छ, र छक्काको हातेले उत्ति नै गुमाउँछ। कम कौडी वा एकतर्फी कौडीले के गर्छन् भनेर तलका स्लाइडर सार्नुहोस्।
१६ कौडीमा हरेक दाउ बराबर २५% बाट ०.२० अङ्कभित्रै छ। बाजी लगाउन पुग्ने न्यायपूर्ण।
कौडाको कथा
इजाजत पाएको तिहारको खेल
कौडाको सुरुआत कहिले भयो भन्न सकिँदैन, संस्कृतिविद् रमेश ढुंगेलले रिपब्लिकालाई भने। पात्रोमा यसको ठाउँ भने भन्न सकिन्छ।
कौडी पैसा थियो
कौडी कुनै बेला दक्षिण एसियाभरि खुद्रा पैसा थियो। नेपालीमा अझै पनि टाट पल्टेकालाई "फुटेको कौडी पनि छैन" भनिन्छ। केही घरमा लक्ष्मीपूजामा सुन-चाँदीका सिक्कासँगै कौडी पनि राखिन्छ।
लक्ष्मी भित्र्याउने खेल
लक्ष्मीपूजाको रात खेल खेल्ने चलन छ, ढुंगेल भन्छन्, किनकि त्यसले घरमा लक्ष्मी भित्र्याउँछ भन्ने विश्वास छ। उनी तिहारको कौडालाई दसैँको पिङसँग तुलना गर्छन्।
पात्रोअनुसारको जुवा
वि.सं. १८६२ (करिब सन् १८०५) मा रणबहादुर शाहले जुवालाई चाडपर्वका दिनमा मात्र सीमित गरे। राणाकालमा कौडा तिहारमा मात्र खेलिने सिजनको मनपर्ने खेल थियो, र इस्तिहार बज्नेबित्तिकै रोक्नुपर्थ्यो।
अझै खालमा
तराईमा दसैँ सकिने पूर्णिमा, कोजाग्रत पूर्णिमाको रात पनि खेलिन्छ, र विवाहमा पनि कौडा देखिन्छ। हरेक तिहार प्रहरीले छापा मार्दा नगदसँगै सोह्र कौडीका सेट पनि बरामद गर्छ।
यो खाल
नेपालमा पैसा थापेर खेलिने खेल कानुनअनुसार जुवा हो। त्यसैले यो खाल खेलौना पैसामा मात्र चल्छ: छानिएको मुद्रा हिसाबको लागि मात्र हो, केही साँच्चै तिरिँदैन।
अरू पनि
तिहारको रातमा कौडाका छिमेकी
रिपब्लिकाको चाडपर्वको खाल-यात्रामा कौडीसँगै यी खेल भेटिन्छन्।
लङ्गुर बुर्जा
छवटा पासा र हुकुम, पान, इँट, चिडी, ताज र झन्डा कोरिएको चकटी। कुनै चिह्नमा बाजी लगाउनुहोस्; त्यो देखाउने हरेक पासाले तिर्छ। कतै यसलाई खोदखोदे पनि भनिन्छ।
पासा
तीनवटा लामा, आयताकार पासा। खेलाडीले थोप्लाको जोडमा बाजी लगाउँछन्।
म्यारिज र फ्लस
तिहारका पारिवारिक साँझ भर्ने तासका खेल, रमाइलोका लागि वा पैसामा।
चौका भरा
कौडीलाई पासा बनाएर, प्रायः चारवटा, हान्ने भारतीय दौडको खेल। कौडाको नातेदार, बैंकको सट्टा पाटीसहित।
शब्दहरू
खालका शब्द
- खालkhaal
- घेरा र त्यसमा भएका सबै: चकटी, कौडी, पैसा, खेलाडी।
- दाउdau
- अङ्कको नाम पाएको बस्ने ठाउँ।
- हातेhaate
- हान्ने, हातबाट आएको शब्द।
- ठिनीthini
- हरेक हानाइमा हरेक दाउले राख्ने रकम।
- च्याँखेchyaankhe
- दाउ नभएको, छेउबाट बाजी लगाउने।
- मार्योmaaryo
- हातेकै अङ्क आयो।
- तिर्योtiryo
- अर्को दाउको अङ्क आयो।
- मार तालmaar taal
- लगातार मार्यो, हरेकपटक ठिनी दोब्बर।
- उत्तानोuttaano
- मुख माथि, दाँत देखिने। यिनै गनिन्छन्।
- घोप्टोghopto
- पिठ्युँ माथि।
- जिन्सीjinsi
- पैसा सकिँदा धितो राखिने सामान।
- पिर्छpirchha
- चौका नआउन्जेल कौडीले खेल रोक्न दिँदैन।
- चिट्ठाchittha
- दाउ बाँड्न हालिने गोला।
- मोहरmohar
- नेपालको पुरानो चाँदीको सिक्का।
स्रोत
- नेपाली माटो, "Rules for Kauda" (२०१४): दाउ, हाते, च्याँखे, दोब्बर, जिन्सी, चौकामा अन्त्य।
- रिपब्लिका, "Kauda temptations": सत्र गन्ती, लक्ष्मीपूजा, राणाकालीन इतिहास।
- रिपब्लिका, "Illegal inclinations": कसरी खेलिन्छ, र कानुन।
- रिपब्लिका, "Juwako khaal": लङ्गुर बुर्जा, पासा, वि.सं. १८६२ को नियम।
- रिपब्लिका, तिहारमा जुवा पक्राउ: छापामा कौडाका सेट बरामद।
- हाम्रो पात्रो, कोजाग्रत पूर्णिमा २०८१: तराईको चलन।
नियम र कथा एआईको सहयोगले यी स्रोतबाट लेखिएको मस्यौदा हो, विज्ञको समीक्षा बाँकी।