धुवाँले आकाश छुँदैन
मुख्य श्लोकपहिलो पढाइसन्दर्भसहित
तज्ज्ञस्य पुण्यपापाभ्यां स्पर्शो ह्यन्तर्न जायते । न ह्याकाशस्य धूमेन दृश्यमानापि सङ्गतिः ॥
॥ ४.३ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
tajjñasya puṇyapāpābhyāṃ sparśo hyantarna jāyate । na hyākāśasya dhūmena dṛśyamānāpi saṅgatiḥ ॥
अर्थ
धुवाँले आकाशलाई नछोएझैँ तत्त्वज्ञानीको आत्मस्वरूपलाई पुण्य–पापले भित्रबाट छुँदैनन्।
सार
धुवाँ आकाशमा देखिन्छ, छुँदैन; पुण्य-पाप ज्ञानीलाई।
विस्तार · थप शब्दमा
आकाशमा धुवाँ देखिन्छ, तर धुवाँ आकाशको स्थायी दाग बनेर बस्दैन। जनक यही उपमाबाट आत्मस्वरूपलाई पुण्य र पापले नछुने कुरा भन्छन्। यो आत्माको असङ्गताको दार्शनिक भनाइ हो; ‘म ज्ञानी हुँ, त्यसैले कर्मको असर छैन’ भन्ने व्यक्तिगत छुटपत्र होइन। व्यवहारमा आफ्नो गल्ती सुधार्ने जिम्मेवारी राख्दै पनि त्यसलाई सम्पूर्ण अस्तित्वको अन्तिम फैसला नबनाउने अर्थमा मनन गर्न सकिन्छ।
खण्डको प्रसङ्ग · असङ्गता र सहजताका तीखा दाबी
धुवाँ र आकाश; जगत्लाई आत्मा जान्नेलाई कसले रोक्ने। दुवै श्लोक सन्दर्भबिना छुटपत्र बन्छन्, त्यसैले अधिकारी चिह्न।
यो प्रसङ्ग खण्डका २ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- पुण्य / पाप
- पुण्य / पाप
- आकाश
- आकाश
- धूम
- धुवाँ
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
सद्गुण वा असफलता कुनैलाई पनि सम्पूर्ण पहिचान नबनाई जिम्मेवारी स्पष्ट राख्न सकिन्छ?
यी दुई श्लोक सन्दर्भबिना 'कर्मको असर छैन' र 'जे गरे पनि हुन्छ' भन्ने छुटपत्रझैँ पढिन्छन्; दैनिक स्लटमा राखिँदैन।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी