नारदको सम्झना

सीतापति राम एकान्त ठाउँमा बसेका थिए, र सीता उनको सेवामा थिइन्; नजिकै गएर उनी हातमा चामर लिई प्रभुलाई हम्किरहेकी थिइन्। अनि धेरै खुसी हुँदै नारदजी आकाशमार्ग हुँदै त्यहाँ आइपुगे। रामजीले नारदजीलाई दण्डवत् गरे, र उनी धेरै खुसी भए।

शब्दार्थ: एकान्त = सुनसान, एकान्त · सितापति = सीताका पति (राम) · हजुर्मा = सेवामा, नजिकै · चामर = चँवर · हाँक्थिन् = हम्किरहेकी थिइन् · दण्डवत् = घोप्टो परेर ढोग

(रामले भने:) ‘म त संसारी थिएँ; हजुरको दर्शन पाउनेबित्तिकै ठूलो भएँ। यहाँ हजुरको दर्शन पाउनु मेरो भाग्य उदाएको हो भन्ने पनि मैले बुझेँ। मैले हजुरको कुन काम गर्नुपर्छ, छिट्टै आज्ञा होस्। म त्यो काम पूरा गर्नेछु; हजुरको मनमा आनन्द रहोस्।’

शब्दार्थ: संसारी = संसारमा अल्झेको मानिस · दर्शन् = दर्शन, भेट · भाग्योदय = भाग्य उदाउनु · कउन् = कुन · हवस् = होस् · सिद्ध = पूरा

पाठ पक्का छैन: श्लोकले बोल्ने को हो भन्दैन। अर्को श्लोक ‘यस्ता बात् प्रभुका सुनी’ (प्रभुका यस्ता कुरा सुनेर) बाट सुरु हुने भएकाले यसलाई नारदप्रति रामको नम्र वचन मानिएको छ; कोष्ठकको ‘रामले भने’ त्यसैबाट थपिएको हो। १९७६ को हिन्दी अनुवादले यसलाई नारदको भनाइ ठानेको छ।

प्रभुका यस्ता कुरा सुनेर नारदले त्यसै अनुसारको जवाफ दिए। त्यहाँ उनले रामलाई मनमा राखेर धेरै स्तुति गरे। मनमा बिन्ती गर्नुपर्ने एउटा कुरा थियो; त्यो पनि उनले बिन्ती गरे: ‘ब्रह्माजीको बिन्ती लिएर म हजुरकहाँ आएको छु।’

शब्दार्थ: बमोजिम् = अनुसार · स्तुति = गुणगान, स्तुति · मन्मा लिया = मनमा राखे · विषे = मा · विनती = बिन्ती, अनुरोध · रह्याँछू = रहेको छु

‘“म दुष्टहरूलाई मारेर पृथ्वीको भार हर्नेछु; म अयोध्यामा जान्छु” भन्ने यति वचन दिएर हजुर यहाँ आउनुभएको थियो। कुरा यस्तो हो, तर राजा दशरथजीको मन हजुरलाई गद्दी दिने भएको छ। अब स्वामी राज्यमै भुल्नुभयो भने भार हर्ने काम त बाँकी नै रहन्छ।’

शब्दार्थ: भूको = पृथ्वीको · हरुँला = हर्नेछु · पाल्नू भयेथ्यो = आउनुभएको थियो · गादि = गद्दी, राजगद्दी · ख्वामित्ले = स्वामीले · भुलिदिया = भुल्नुभयो भने

नारदका यी वचन सुनेर प्रभु पनि खुसी भए, र तुरुन्तै उत्तर दिए: ‘म राज्य नगरी भोलि नै जान्छु।’ स्वामीका यी वचन सुनेर नारदजी धेरै खुसी भए; उनले प्रभुको तीन फेरा प्रदक्षिणा गरे र आकाशमार्ग हुँदै गए।

शब्दार्थ: उत्तर् = जवाफ · जल्दी = छिट्टै, तुरुन्तै · बक्सनु भो = दिनुभयो (आदरार्थी) · फेरा = फन्को · प्रदक्षिण = प्रदक्षिणा, परिक्रमा · आकाश्गतीले = आकाशको बाटो भएर