अनसूयाको आशीर्वाद

केही दिन चित्रकूटमा बसेपछि रघुनाथ ‘म वनतिर जान्छु, फर्कन्छु’ भनेर वाल्मीकिसँग बिदा भए, र खुसी हुँदै अत्रिको आश्रम गए। अत्रिको पाउमा शिर राखेर ‘म त राम हुँ’ भनेर उनले आफ्नो नाम बताए। श्रीरामको वाणी सुन्दा मन अत्यन्त खुसी भएर अत्रिले ठूलो हर्ष पाए।

शब्दार्थ: थ्यैं = सँग · बिदा भै = बिदा भएर · फिर्छू = फर्कन्छु · आश्रमै = आश्रममै · नाम् = नाम · हर्ष = आनन्द

पाठ पक्का छैन: दोस्रो पाउको ‘जान्छू वन्मा म फिर्छू’ मा ‘फिर्छू’ लाई ‘फर्कन्छु’ भनिएको छ, किनकि भानुभक्तले ‘फिर्नु’ प्रायः फर्कनुकै अर्थमा चलाएका छन्; यहाँ ‘वनमा घुम्छु’ भन्ने अर्थ पनि हुन सक्छ।

ऋषिले सीतापतिको पूजा गरेर उहाँको पाउमा बिन्ती गरे: ‘मेरी पत्नी वृद्धा छिन्; संसारका कुनै पनि विषयमा उनको रत्तिभर माया छैन। उनी भित्रै छिन्; आज उनलाई दर्शन दिन सीताजी कुटीभित्र जाऊन्। सीताजीलाई पाएर अब ती बूढीले जन्मको सार पाऊन्।’

शब्दार्थ: सीतपतीको = सीतापतिको · वृद्धा = बूढी · विषयमा = सांसारिक विषयमा · माया = आसक्ति · मढुलि = कुटी · सार = सार, फल

अत्रिको बिन्ती सुनेर रामले आज्ञा पनि दिए: ‘ल सीता, भित्र जाऊ; अत्रिकी पत्नीलाई भेटेर अब छिट्टै फर्केर आऊ।’ आफ्ना नाथको यो आज्ञा सुनेर सीताजी खुसी हुँदै भित्र गइन्, र अति वृद्धा भएर त्यहाँ बसिरहेकी अत्रिकी पत्नीलाई भेटिन्।

शब्दार्थ: सूनी = सुनेर · सिते = हे सीता · भीत्र = भित्र · जल्दि = छिट्टै · जाई = गएर · बसि रहन्या = बसिरहने

सीताले उनको पाउमा शिर राखेर बूढीप्रति धेरै प्रेम देखाइन्। बूढीले जोर-जोर कुण्डल र सारी दिएर फेरि अङ्गराग लगाइदिइन्, र ‘यसले तिम्रो शोभा सधैँ दह्रो रहनेछ’ भन्ने कुरा पनि भनिन्। सीताजीलाई आशीर्वाद दिएर ती अनसूयाले ठूलो हर्ष पाइन्।

शब्दार्थ: बुढीमा = बूढीप्रति · जोर् जोर् = जोर-जोर · कुण्डल् = कुण्डल · अंगराग् = अङ्गराग, शरीरमा लगाउने सुगन्धित लेप · निरन्तर = सधैँ · आशिष् = आशीर्वाद

‘सीता र लक्ष्मणसहित रामलाई म भोजन दिन्छु’ भनेर (अत्रिले) राम्ररी परिकार बनाए। भोजन गराएर, रघुनाथको माया जानेर, उनले त्यहाँ पत्नीसहित रामको कीर्ति गाए।

शब्दार्थ: सहित् = सहित · भोजन् = भोजन, खाना · खुप् सित = खुबसँग, राम्ररी · चिज् = परिकार · सपत्नि = पत्नीसहित · कीर्ति = यश

पाठ पक्का छैन: श्लोकले भोजन कसले बनायो भन्दैन; चौथो पाउको ‘सपत्नि भइ’ (पत्नीसहित) ले अत्रितिर देखाउँछ, त्यसैले पूरै श्लोक अत्रिको काम मानिएको छ। ‘रघुनाथकि जानि माया’ मा ‘माया’ प्रभुको माया-शक्ति वा रघुनाथको स्नेह दुवै हुन सक्छ।