हनुमानको प्रशंसा, सुग्रीवको साहस

सारा लङ्कापुरी खरानी पारेर र सेना मारेर, फेरि सहजै समुद्र तरेर हनुमान वारि आए। उनले जब सीताजीको सबै समाचार बताए, श्रीरामले ती हनुमानको खुब प्रशंसा गरे।

शब्दार्थ: खाग् = खाक, खरानी · सैन्य = सेना · वारी = वारि, यता · समचार् = समाचार · खुप् = खुब · सह्राया = सराहे, प्रशंसा गरे

श्रीरघुनाथले भने: ‘अहो, यी हनुमानले खुब ठूलो काम गरे। एक्लै गएर यिनैले रावण आदि वीरको घमण्ड हरे। यत्रो खारा समुद्र नाघेर, अनि फेरि लङ्का खरानी पार्नु, कसले सक्ला? इन्द्र आदि जति देवता छन्, ती सबै पनि डराउँछन्।’

शब्दार्थ: रावणादि = रावण आदि · सेखी = घमण्ड · क्षार = खारा, नुनिलो · कूदि कन = नाघेर, उफ्रेर · डर्दछन् = डराउँछन् · द्यौता = देवता

‘सुग्रीवका सबै मन्त्रीमध्ये यिनको बराबरी को होला? कोही भएन। रावणको छोरो मारेर यिनी उसैको सामुन्ने पनि गए। सेवकले जति गर्नुपर्छ, त्यति सबै सेवा यिनैले गरे। यहाँ सीताको समाचार बताएर यिनले हाम्रो ठूलो ताप हरे।’

शब्दार्थ: सरि = बराबर · निभाइ कन = निभाएर, मारेर · साम्ने = सामुन्ने · उसैका = उसैको · सेवक्ले = सेवकले · ताप् = सन्ताप, पीडा

‘यी हनुमान वीर हुन्; नाघेर गए र नाघेरै यहाँ आए। तर म अहिले यो सागर कसरी तरेर लङ्का पुगूँ? बीचमा यो गहिरो खारा समुद्र छ, र जलमा अनेक जन्तु छन्। त्यो सागर कसरी तरिन्छ भनेर मेरो मन त खुब आत्तिन्छ।’

शब्दार्थ: कूदेर = नाघेर, उफ्रेर · पौंचन्छु = पुग्छु · गैह्रो = गहिरो · जन्तु = जलचर, जनावर · आत्तिन्छ = आत्तिन्छ, घबराउँछ

‘रावणलाई कसरी मारूँ, यो फौजलाई कसरी पार गराऊँ, अनि अहो, मेरी प्यारीलाई पनि कसरी पाउँछु भनेर चिन्ता लाग्छ।’ राघवका यी वचन सुनेर त्यहाँ सुग्रीव अगाडि सरे, र हजुरमा बिन्ती गरे: ‘हे रघुपति, चिन्ता गरेर के हुन्छ?’

शब्दार्थ: कसोरि = कसरी · तारूँ = पार गराऊँ · फौज् = फौज, सेना · पियारी = प्यारी · सरी = सरेर · रघुपते = हे रघुपति

‘वानरको यो फौज ठूलो र बलियो छ; घुँडा धसेर लड्नेछ। आगोमा पस्नुपर्छ भने पनि कम्मर कसेर पस्नेछ। सागर तर्ने उपाय मात्र होस्, यो फौज तरेर जाओस्। रावण मार्न के गाह्रो छ र? ऊ यसै घडी सजिलै मारिन्छ।’

शब्दार्थ: लड्न्या = लड्ने · घूँडा धसी = घुँडा धसेर, अडिग भएर · पस्न्या = पस्ने · कम्मर् कसी = कम्मर कसेर, तयार भएर · हवस् = होस् · येसै घरी = यसै घडी

‘हे रघुनाथ, मेरो मनमा त यही छ: हजुरको सामुन्ने परेर लड्न सक्ने वीर तीनै लोकभरि कतै छैन; यही बिन्ती गरेँ। हाम्रो जित निश्चय हुनेछ; लक्षण पनि राम्रा देखिन्छन्। साना भुसुना गनेर आज हामी सजिलै राक्षसलाई मार्छौँ।’

शब्दार्थ: चित्त महाँ = मनमा · तिनै लोक् = तीनै लोक · निश्चय = पक्का · लक्षण् = सगुन, लक्षण · माछौं = मार्छौँ · भुसूना = भुसुना