सूत्र १.२
योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥
॥ १.२ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
yogaścittavṛttinirodhaḥ
शब्दार्थ
मस्यौदायोगः चित्त-वृत्ति-निरोधः
- योगःyogaḥ
- योग
- चित्तcitta
- मन
- वृत्तिvṛtti
- मनमा उठ्ने तरङ्ग, गतिविधि
- निरोधःnirodhaḥ
- थामिनु, शान्त हुनु
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
मनमा उठ्ने तरङ्ग थामिनु नै योग हो।

अर्थ
योग चित्तका वृत्तिहरूको निरोध हो।
व्याख्या
पतञ्जलि योगको परिभाषा शरीरबाट होइन, मनबाट सुरु गर्छन्। वृत्ति भनेको मनका सबै गतिविधि हुन्: जान्नु, गलत बुझ्नु, कल्पना गर्नु, निदाउनु र सम्झनु (१.६)। व्यासभाष्यले मनका पाँच अवस्था गनाउँछ: क्षिप्त (छरिएको), मूढ (सुस्त), विक्षिप्त (कहिले टिक्ने, कहिले भाग्ने), एकाग्र र निरुद्ध। हामीमध्ये धेरैको मन प्रायः विक्षिप्त हुन्छ; योगको बाटो एकाग्रतिर जान्छ। यो विचारसँग लड्ने आदेश होइन। अर्को सूत्र भन्छ, तरङ्ग थामिँदा द्रष्टा आफ्नै स्वरूपमा रहन्छ (१.३)।
आजको लागि
एक मिनेट मनलाई हेरौँ। कुनै सोच उठ्दा "सोच" भनौँ, अनि सासमा फर्कौँ।
टिप्पणी
निरोधलाई नियन्त्रण, शमन वा थामिनु भनेर अनुवाद गरिन्छ। हामी "थामिनु" लेख्छौँ, पानीमा छाल थामिएजस्तै। यो हरेक भावना दबाउनु होइन; अभ्यास र वैराग्यबाट तरङ्ग बिस्तारै शान्त हुँदै जान्छन् (१.१२)।
मुख्य शब्द
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा
