विष र अमृत
मुख्य श्लोकपहिलो पढाइ
मुक्तिमिच्छसि चेत्तात विषयान् विषवत्त्यज । क्षमार्जवदयातोषसत्यं पीयूषवद् भज ॥
॥ १.२ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
muktimicchasi cettāta viṣayān viṣavattyaja । kṣamārjavadayātoṣasatyaṃ pīyūṣavad bhaja ॥
अर्थ
प्रिय जनक, मुक्ति चाहन्छौ भने विषयहरूलाई विषसरह त्याग; क्षमा, सरलता, दया, सन्तोष र सत्यलाई अमृतसरह अपनाऊ।
सार
विषयलाई विष, पाँच गुणलाई अमृत।
विस्तार · थप शब्दमा
अष्टावक्र भन्छन्—प्रिय जनक, मुक्ति चाहन्छौ भने विषयहरूलाई विषसरह त्याग, अनि क्षमा, सरलता, दया, सन्तोष र सत्यलाई अमृतसरह अपनाऊ। यसको मर्म बुझ्दा बाहिरको आकर्षणसँगै त्यसमा टाँसिने मनको बानी पनि नियाल्नुपर्छ। रिस उठ्दा क्षमा, छल गर्न मन लाग्दा सरलता, अरूको पीडा देख्दा दया, अभावको गुनासोमा सन्तोष र भ्रमको बीचमा सत्य रोज्नु—यी गुणलाई जीवनमै स्थान दिनु हो।
खण्डको प्रसङ्ग · एउटै उपदेश
विषयलाई विष, पाँच गुणलाई अमृत: ग्रन्थमा 'के गर्ने' भनिएको एक मात्र ठाउँ।
यो प्रसङ्ग खण्डका १ श्लोकको साझा हो।शब्दार्थ मस्यौदा
पदच्छेद: मुक्तिम् इच्छसि चेत् तात विषयान् विषवत् त्यज क्षमा-आर्जव-दया-तोष-सत्यम् पीयूषवत् भज
- मुक्तिम्
- मुक्ति
- इच्छसि
- चाहन्छौ
- चेत्
- यदि
- तात
- प्रिय जनक (तात: स्नेहको सम्बोधन)
- विषयान्
- इन्द्रियका विषयहरू: शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गन्ध
- विषवत्
- विषझैँ
- त्यज
- त्याग
- क्षमा
- क्षमा, सहनशीलता
- आर्जव
- सरलता, मन र वचन एक
- दया
- दया
- तोष
- सन्तोष
- सत्यम्
- सत्य
- पीयूषवत्
- अमृतझैँ
- भज
- सेवन गर, अपनाऊ
आजका लागि
आज पाँचमध्ये एउटा गुण – क्षमा, सरलता, दया, सन्तोष वा सत्य – छानेर दिनभर सम्झौँ।
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
विवादका बेला पाँच गुणमध्ये कुन सबैभन्दा गाह्रो हुन्छ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी