तृष्णा नै बन्धन
तृष्णामात्रात्मको बन्धस्तन्नाशो मोक्ष उच्यते । भवासंसक्तिमात्रेण प्राप्तितुष्टिर्मुहुर्मुहुः ॥
॥ १०.४ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
tṛṣṇāmātrātmako bandhastannāśo mokṣa ucyate । bhavāsaṃsaktimātreṇa prāptituṣṭirmuhurmuhuḥ ॥
अर्थ
तृष्णा नै बन्धन हो, त्यसको अन्त्य मोक्ष हो; संसारमा अनासक्त हुँदा प्राप्तिको तृप्ति बारम्बार खुल्छ।
सार
तृष्णा बन्धन, त्यसको नाश मोक्ष; अनासक्तिमा बारम्बार तृप्ति।
विस्तार · थप शब्दमा
बन्धनको सार तृष्णा हो भने मुक्ति पनि अर्को वस्तु थुपारेर बनाइने हुँदैन; त्यो पकड शान्त हुनुमा यसको दिशा खुल्छ। श्लोकको दोस्रो पङ्क्तिले संसारप्रतिको अनासक्ति र बारम्बारको तृप्ति जोड्छ। ‘प्राप्तितुष्टि’ लाई टीकाले आत्मज्ञानको सन्तोषका रूपमा खोलेको छ; यसलाई मनले मागेका सबै वस्तु अवश्य पाइन्छन् भन्ने प्रतिज्ञा नठान। चाहनाको तानातान घट्दा प्राप्ति र पूर्णताको अर्थ नै फेरिन सक्छ।
खण्डको प्रसङ्ग · प्रौढ वैराग्य, बन्धन र तृप्ति
जहाँ तृष्णा त्यहाँ संसार; तृष्णा नै बन्धन, त्यसको नाश मोक्ष; अनासक्तिमा बारम्बार तृप्ति।
यो प्रसङ्ग खण्डका २ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- तृष्णामात्रात्मक
- तृष्णामात्रको
- भवासंसक्ति
- भवासंसक्ति: संसारप्रति अनासक्ति
- प्राप्तितुष्टि
- प्राप्तितुष्टि: प्राप्तिको तृप्ति (समीक्ष्य)
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
अर्को प्राप्ति सर्त नहुँदा कस्तो तृप्ति सम्भव छ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी