महासागर र छाल
महोदधिरिवाहं स प्रपञ्चो वीचिसन्निभः । इति ज्ञानं तथैतस्य न त्यागो न ग्रहो लयः ॥
॥ ६.२ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
mahodadhirivāhaṃ sa prapañco vīcisannibhaḥ । iti jñānaṃ tathaitasya na tyāgo na graho layaḥ ॥
अर्थ
म महासागरझैँ छु, प्रपञ्च छालझैँ छ; यही ज्ञान हो; यसको न त्याग, न ग्रहण, न लय।
सार
म समुद्र, प्रपञ्च छाल: यही ज्ञान हो।
विस्तार · थप शब्दमा
छाल समुद्रबाट अलग वस्तु होइन भने त्यसलाई ग्रहण गर्ने, त्याग्ने वा फेरि समुद्रमा विलीन गराउने प्रयासलाई कसरी बुझ्ने? जनक समुद्र–छालको परिचित उपमालाई यही प्रश्नका लागि प्रयोग गर्छन्। रूपको गति देखिन्छ, तर आधारसँगको अभिन्नता छुटेको छैन। यहाँ छाल उठ्नै नपर्ने आदेश छैन; ज्ञानको दृष्टिमा छाललाई अर्को स्वतन्त्र सत्ता बनाएर समात्ने वा लखेट्ने आग्रह नरहने भाव छ।
खण्डको प्रसङ्ग · समुद्रको निरन्तरता र सीपीको चाँदी
छालले आधार बदलिएको आभास दिन सक्छ; सीपीको चाँदीले सच्याउँछ: आधार रूपान्तरित होइन, गलत चिनिएको हो।
यो प्रसङ्ग खण्डका २ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- महोदधि
- महासागर
- प्रपञ्च
- प्रपञ्च, अनेक रूपको जगत्
- वीचि
- छाल
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
बदलिँदो परिस्थितिलाई समग्रबाट पूरै अलग नबनाई सम्हाल्न सकिन्छ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी