संसारको चाल हेरेर
सन्दर्भसहित
कस्यापि तात धन्यस्य लोकचेष्टावलोकनात् । जीवितेच्छा बुभुक्षा च बुभुत्सोपशमं गताः ॥
॥ ९.२ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
kasyāpi tāta dhanyasya lokaceṣṭāvalokanāt । jīvitecchā bubhukṣā ca bubhutsopaśamaṃ gatāḥ ॥
अर्थ
प्रिय जनक, संसारको चाल नियालेर कुनै विरल धन्य व्यक्तिमा बाँच्ने तृष्णा, भोगको भोक र जानिरहने इच्छा शान्त हुन्छन्।
सार
संसारको चाल हेर्दा विरलैको बाँच्ने, भोग्ने, जान्ने तृष्णा शान्त हुन्छ।
विस्तार · थप शब्दमा
अष्टावक्र बाहिरका अनुभव थप्दै जाने भन्दा संसारको चाल राम्ररी हेर्ने कुरा गर्छन्। चाहना पूरा हुन्छ, फेरि अर्को उठ्छ; उपलब्धि आउँछ, त्यसलाई जोगाउने चिन्ता थपिन्छ। यस्तो अवलोकनबाट विरलै कसैमा जीवन समात्ने तृष्णा, भोगको भोक र ज्ञान थुपार्ने बेचैनी शान्त हुन्छ भन्ने श्लोक छ। यो जीवन वा सिकाइलाई तुच्छ ठान्ने निर्देशन होइन; तिनबाट आफ्नो अपूर्णता सधैँ भरिरहनुपर्ने पकडमाथिको प्रश्न हो।
खण्डको प्रसङ्ग · अधुरो हिसाब र चाहनाको शान्ति
गरेको-नगरेको हिसाब कहिल्यै सकिँदैन; संसारको चाल हेर्दा विरलैको तृष्णा शान्त हुन्छ।
यो प्रसङ्ग खण्डका २ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- लोकचेष्टा
- संसारको चाल
- बुभुक्षा
- बुभुक्षा: भोक / भोगको चाहना
- बुभुत्सा
- बुभुत्सा: जान्ने इच्छा
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
बुझाइ खोजिरहेका छौ, कि अपूर्णताको कथामा थप्ने अर्को कुरा?
'बाँच्ने तृष्णा शान्त' र 'सबै असार, निन्दित, त्याज्य' सन्दर्भबिना जीवनप्रति घृणाझैँ पढिन्छन्; दैनिक स्लटमा राखिँदैन।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी