ग्रहण जान्ने विद्वान्
दूतो न सञ्चरति खे न चलेच्च वार्ता पूर्वं न जल्पितमिदं न च सङ्गमोऽस्ति । व्योम्नि स्थितं रविशाशिग्रहणं प्रशस्तं जानाति यो द्विजवरः स कथं न विद्वान् ॥
॥ ९.५ ॥अर्थ
आकाशमा कुनै दूत जाँदैन, त्यहाँबाट कुनै खबर आउँदैन, कसैले पहिले यो भनेको छैन, र त्यहाँसम्म कसैको भेट पनि हुँदैन; तैपनि आकाशमा लाग्ने सूर्य र चन्द्रको ग्रहण ठ्याक्कै जान्ने श्रेष्ठ द्विज कसरी विद्वान् नहोला?
हेर्ने दृष्टि · सन्दर्भसहित
कुनै दूतले खबर नल्याए पनि गणित र अवलोकनले ग्रहण पहिल्यै थाहा पाउने ज्ञानको प्रशंसा यो श्लोकको मूल कुरा हो; आज पात्रो र खगोलशास्त्रीहरू वर्षौँअघि नै ग्रहणको समय निकाल्छन्। श्लोकले यो ज्ञान 'द्विजवर' अर्थात् उच्च वर्णको मात्र देख्छ, जुन त्यस समयको सामाजिक बनोट थियो; आज खगोल र गणित जुनसुकै जात, लिङ्ग वा पृष्ठभूमिका मानिसले पढ्छन् र खोज गर्छन्।
विषय
मस्यौदा · बिटा · विज्ञ समीक्षा बाँकी। संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org