गुहसँग भरत

आँखाभरि आँसु लिएर शोक गर्दै ‘सीतापति मलाई कहाँ भेटिनुहुन्छ?’ भनेर घरिघरि भनिरहेका भरतलाई देख्नेबित्तिकै गुहले पाउमा शिर राखेर ढोगे। भरतले ‘अँगालो हालूँ’ भनेर उनलाई उठाइलिए।

शब्दार्थ: गह भरि = आँखाभरि · मिल्छन् = भेटिनुहुन्छ · घरि घरी = घरिघरि · पाऊमा = पाउमा · ढोग् = ढोग · अङ्कैमाल् = अँगालो

भरतजीले गुहसँग सोधे: ‘सीताका पति यहाँ सुत्नुभएको ठाउँ कुन हो? मलाई भन, म अब त्यहाँ जान्छु।’ विवरण पाएर उनी रघुपति सुत्नुभएको ओछ्यानमा गए। कुशको ओछ्यान देखेर भरत मनमा दुःखी भए।

शब्दार्थ: सुत्याको = सुतेको · स्थल् = ठाउँ · कहु = भन · शयनमा = ओछ्यानमा · खेद् = दुःख · कुशशयन = कुशको ओछ्यान

‘हाय, मेरै कारण सीताजी पतिसँगै वन-वनमा कुशको आसनमा सुत्छिन्; पहिले उनी कहीँ पनि यसरी सुत्दिनथिन्। हाय, धिक्कार! कैकेयी मेरी जन्म दिने आमा भइन्। यिनैले गर्दा सीताजी पतिसँग वन गइन्।’

शब्दार्थ: खातिर् = कारण, लागि · कुशासन्मा = कुशको आसनमा · अघि = पहिले · धिक्कार् = धिक्कार · जनमजननी = जन्म दिने आमा · इनैले = यिनैले

‘सीतानाथ कहाँ हुनुहुन्छ? कति टाढा जानुभयो? म उहाँलाई कहाँ भेट्छु? केही थाहा छ भने मलाई भन, म अब त्यहीँ जान्छु।’ गुहले पनि राम जहाँ हुनुहुन्छ, त्यो बताए। गुहको खबरले ‘अब भेट्छु’ भनेर भरत खुसी पनि भए।

शब्दार्थ: सीतानाथ् = सीताका नाथ (राम) · पर = टाढा · भेट्तछु = भेट्छु · मालुम् = थाहा · सम्चार्ले = समाचारले, खबरले

सबै कुरा बताएर गुहले त्यहाँ उनीहरूलाई गङ्गा तारिदिए। त्यहाँबाट हिँडेर भरत भरद्वाज बस्ने ठाउँमा पुगे। भरतले त्यहाँ एक दिन बास बसे; ऋषिले उनको सम्मान गरे। भरतका जति सेना थिए, सबै ऋषिको मेजमानी देखेर छक्क परे।

शब्दार्थ: तारी दिया = तारिदिए · ताहाँ देखि = त्यहाँबाट · मुकाम् = बास, पडाउ · बिल्कुल् = सबै · मेज्मानिले = मेजमानीले, सत्कारले · छक् पर्या = छक्क परे

भोलिपल्ट बिहानै लस्कर लिएर भरतजी ऋषिसँग बिदा भए, र ‘चित्रकूट पर्वतमा कहिले पुग्छु’ भन्दै गए। खुसी हुँदै लस्कर चित्रकूट पर्वतको नजिक पुग्नेबित्तिकै भरतजीले अघि गएर त्यहाँ प्रभुको डेरा खोजे।

शब्दार्थ: भोली बेर = भोलिपल्ट · बीदा = बिदा · थ्यैं = सँग · कैल्हे = कहिले · गिरिमा = पर्वतमा · डेरा = डेरा, बस्ने ठाउँ