चित्रकूटमा भाइहरूको मिलन

डेरा देखेर भरतजी त्यहाँ नजिक गए र पाउका छाप देखे। ती श्रीरामका पाउका छाप हुन् भनेर चिनेपछि उनले खुसी हुँदै त्यहीँ निधार टेके। उनी भन्छन्: ‘म त धन्य रहेछु; सजिलै नपाइने पाउका छाप देखेँ। ब्रह्माजीले पनि पाउन नसक्ने यिनमा आज मैले सजिलै निधार टेकेँ।’

शब्दार्थ: छाप = छाप, डोब · चिह्नि कन = चिनेर · माथले = निधारले · टेक्या = टेके · धन्न्यै = धन्य नै · मिलन्या = मिल्ने, पाइने

यसो भन्दै, भक्तिले प्रभुको चरणधुलोमा लटपटिँदै, ‘कहिले पुग्छु, उहाँ कहाँ हुनुहुन्छ?’ भनेर मनले दसै दिशामा नजर दौडाउँदै उनी गए। त्यसरी जाँदा भरतले प्रभुलाई आँखाले देख्न पाउनेबित्तिकै ‘आज स्वामीलाई पाएँ’ भन्दै खुसी भएर उहाँको पाउमा पर्न दौडे।

शब्दार्थ: चरणधुलि = चरणको धुलो · लट्पटींदै = लटपटिँदै · दस् दिशा = दसै दिशा · नेत्रले = आँखाले · ख्वामित्लाइ = स्वामीलाई · धाया = दौडे

रामले भरतलाई पाउमा परेको, आँखाभरि आँसुको धारा बगाएको, सारा राज्यलाई तिनकाबराबर ठानेर मन पूरै आफूमा लगाएको देखे। यस्तो देखेर उनले कृपा गरी भरतलाई त्यहीँ काखमा राखिलिए। भरतको मन यस्तो रहेछ भन्ने बुझेर रघुपतिले उनीमाथि खुब कृपादृष्टि दिए।

शब्दार्थ: पर्याको = परेको · अश्रुधारा = आँसुको धारा · तृण् = तिनका, घाँस · बरोबर् = बराबर · राखि लीया = राखिलिए · कृपादृष्टि = कृपाको दृष्टि

श्री सीतापतिले आमाहरूको चरणमा शिर राखे, अनि बुबाको कुरा गरे: ‘उहाँ कहाँ हुनुहुन्छ? आज यहाँ किन देखिनुहुन्न? के गर्दै हुनुहुन्छ, कता हुनुहुन्छ?’ यसो भन्दै श्री रामजीले बुबाको खोजी गर्नेबित्तिकै वशिष्ठले सबै विवरण भनिदिए, र रामजी त्यसै बेला शोक गर्न थाले।

शब्दार्थ: माइका = आमाहरूका · सिर् = शिर · देख्तिन = देखिनुहुन्न · कता = कता, कहाँ · खोजि = खोजी · तसै = त्यसै बेला

पाठ पक्का छैन: पहिलो पाउलाई श्लोकका कर्ता श्री सीतापति (राम) ले आमाहरूको चरणमा शिर राखेको भनेर पढिएको छ; ‘माइका’ लाई एउटी आमा (कौशल्या) को आदरार्थी रूप पनि मान्न सकिन्छ। १९७६ को हिन्दी अनुवादले यसलाई भरतले राम र सीतालाई ढोगेको भनेको छ।

गङ्गामा स्नान गरेर रघुनाथले तिलाञ्जलि दिए, अनि ‘बुबाले पाऊन्’ भनेर त्यहीँ फलफूलले पिण्डदान पनि गरे। त्यस दिन उनले उपवास बसे। रात बितेपछि फेरि गङ्गा गए, र गङ्गास्नान गरेर फर्की कुटीमा आएर बसे।

शब्दार्थ: तिलाञ्जलि = तिल र पानीको अञ्जुली · पिण्डदानै = पिण्डदान नै · फल् फुल्ले = फलफूलले · पाउन् = पाऊन् · उपवास् = उपवास, व्रत · मढिमा = कुटीमा