चार भाइको विवाह
एउटै मण्डपमा चार भाइ, चार दुलही: कोसँग को?कथा · ६ श्लोक · २ मिनेटकथा
जनकले सबै विवरण लेखेर दूतहरूलाई अयोध्या पठाए। खबर सुन्नेबित्तिकै राजा दशरथ आनन्दित भए र सबैलाई जनकपुर जाने आदेश दिए; सेना र भिड यति ठूलो थियो कि अयोध्या नै खाली भयो। जनकपुरमा जनकले दशरथको ठूलो आदर गरे, राम र लक्ष्मण पिताको चरणमा परे। शुभ लग्न तोकियो; रातमा धेरै बत्ती बले, मण्डपमाथि हीराका झुम्का झुन्डिए। जनकले आफ्ना छोरी राम र लक्ष्मणलाई दिए, अनि भाइका छोरी भरत र शत्रुघ्नलाई। सीता रामकी, उर्मिला लक्ष्मणकी पत्नी भइन्। यहाँ भानुभक्तले श्रुतकीर्तिलाई भरतकी र माण्डवीलाई शत्रुघ्नकी पत्नी भनेका छन्, जुन प्रायः सुनाइने कथाको उल्टो हो।
जनकपुरदशरथजनकरामसीतालक्ष्मणउर्मिलाभरतश्रुतकीर्तिशत्रुघ्नमाण्डवीगाउँदै गर्दा पढिँदै गरेको शब्द उज्यालो हुन्छ; कुनै पङ्क्ति थिच्दा त्यहीँबाट सुनिन्छ।
- श्लोक १.१०८
यस्तो बिन्ति जनक्जिले पनि गर्या लेखेर विस्तार् दिया।
विस्तार्पत्र लियेर दुत्हरु पनी जल्दी अयोध्या गया।।
यो विस्तार सुन्या जसै ति नृपले आनन्दमा ती पर्या।।
सब्ले जानु पर्यो जनक्पुर महाँ भन्न्या हुकुम् यो गर्या।।
जनकजीले पनि यस्तै बिन्ती गरे र सबै विवरण लेखेर दिए। विवरणको पत्र लिएर दूतहरू पनि छिट्टै अयोध्या गए। यो विवरण सुन्नेबित्तिकै राजा दशरथ आनन्दमा परे, र ‘सबैले जनकपुर जानुपर्छ’ भन्ने आदेश दिए।
शब्दार्थ: गर्या = गरे · विस्तार् = विवरण · दुत्हरु = दूतहरू · जल्दी = छिट्टै · नृपले = राजाले · हुकुम् = आदेश
अयोध्याबाट जन्ती आगमनदशरथको जन्ती जनकपुर पुग्छ र विवाहको उत्सव सुरु हुन्छ।एआईले बनाएको चित्र - श्लोक १.१०९
जम्मा लस्कर भै गयो क्षण महाँ जल्दी जनक्पुर् पुग्यो।
क्या वर्णन् भिडको गरूँ तस बखत् खाली अयोध्या भयो।।
यस्ता रित् सित सब् गया जति थिया सेना जनक्पुर् महाँ।
दाखिल् भो दशरथ्जिका हुकुमले हर्षै बढ्यो खूप् तहाँ।।
एकै क्षणमा लावलस्कर जम्मा भयो र छिट्टै जनकपुर पुग्यो। त्यस बेलाको भिडको के वर्णन गरूँ, अयोध्या नै खाली भयो! यसरी जति सेना थियो, सबै गए; दशरथजीको आदेशले सबै जनकपुरमा प्रवेश गर्यो, र त्यहाँ हर्ष झन् धेरै बढ्यो।
शब्दार्थ: लस्कर = लावलस्कर, सेना · क्षण महाँ = एकै क्षणमा · क्या = के · तस बखत् = त्यस बेला · दाखिल् भो = प्रवेश गर्यो · खूप् = धेरै
- श्लोक १.११०
ताहाँ श्री दशरथ्जिको जनकले आदर् बहूतै गर्या।
लक्ष्मण्ले सँग राम् पनी तहिं पिताजीका चरण्मा पर्या।।
बस्नालाइ हवेलि सुन्दर जनक्जीले खटाया जहाँ।
खूसी भै दशरथ् पनी गइ बस्या तेसै हवेली महाँ।।
त्यहाँ जनकले श्री दशरथजीको धेरै आदर गरे। लक्ष्मणसँगै राम पनि त्यहीँ पिताजीको चरणमा परे। बस्नका लागि जनकजीले जुन सुन्दर हवेली तोकिदिएका थिए, दशरथ पनि खुसी भएर त्यही हवेलीमा गएर बसे।
शब्दार्थ: बहूतै = धेरै नै · लक्ष्मण्ले सँग = लक्ष्मणसँगै · तहिं = त्यहीँ · हवेलि = हवेली, महल · खटाया = तोकिदिए · बस्या = बसे
- श्लोक १.१११
सुन्दर् लग्न खटन् गर्या जनकले मङ्गल् सहर्मा चल्या।
नाच् कीर्तन् सितका प्रकाश् कन हुन्या रात्मा चिराक् खूप् बल्या।।
जो मण्डप् छ विवाहको तस उपर् झुम्का हिराका झुल्या।
मूँगा मोति जुहार् जनक्पुर महाँ घर् घर् सबैका झुल्या।।
जनकले शुभ लग्न तोके, र सहरमा मङ्गल-उत्सव चल्यो। नाच र कीर्तनसहित रातमा उज्यालोका लागि धेरै बत्ती बले। विवाहको जुन मण्डप थियो, त्यसमाथि हीराका झुम्का झुन्डिए। जनकपुरमा सबैका घर-घरमा मुगा, मोती र जवाहरात झुन्डिए।
शब्दार्थ: लग्न = शुभ साइत · खटन् गर्या = तोके · चिराक् = बत्ती, दियो · मूँगा = मुगा · जुहार् = जवाहरात · झुल्या = झुन्डिए
राम–सीता विवाहचार भाइको विवाहको प्रसङ्गमा राम–सीताको विवाह चित्रित छ।एआईले बनाएको चित्र - श्लोक १.११२
यस्तै रित् गरि सब् विवाहविधिले चारै जना भाइको।
हर्षैले परिपूर्ण मन् हुन गयो सीताजिका माइको।।
राम् लक्ष्मण् दुइलाइ ता जनकले आफ्ना ति छोरी दिया।
भाईका त भरत्जिलाइ र ति विर् शत्रुघ्नलाई दिया।।
यसरी सबै विवाहविधि पूरा गरी चारै जना भाइको विवाह भयो, र सीताजीको माइतीको मन हर्षले भरिपूर्ण भयो। जनकले राम र लक्ष्मण दुवैलाई आफ्ना छोरी दिए; भाइका छोरी भने भरतजी र वीर शत्रुघ्नलाई दिए।
शब्दार्थ: रित् = रीत, तरिका · विवाहविधिले = विवाहका विधिले · माइको = माइतीको · दुइलाइ = दुवैलाई · भाईका = भाइका (छोरी) · विर् = वीर
- श्लोक १.११३
सीता पत्नि भइन् रमापतिकि ता लक्ष्मण्जिकी उर्मिला।
पत्नी हुन् श्रुतकीर्ति ता भरतकी शत्रुघ्नकी माण्डवी।।
जस्तै आफू थिया अनन्त गुणका चौधै भुवन्का धनी।
आभ्यन्तर्मनले विचार गरदा तस्तै ति पत्नी पनी।।
सीता रमापति रामकी पत्नी भइन्, उर्मिला लक्ष्मणजीकी। श्रुतकीर्ति भरतकी पत्नी हुन्, माण्डवी शत्रुघ्नकी। जसरी उनीहरू आफैँ अनन्त गुणका र चौध भुवनका मालिक थिए, भित्री मनले विचार गर्दा ती पत्नीहरू पनि त्यस्तै थिए।
शब्दार्थ: रमापतिकि = रमापति (राम)की · लक्ष्मण्जिकी = लक्ष्मणजीकी · अनन्त गुणका = अनन्त गुण भएका · चौधै भुवन्का = चौध भुवनका · आभ्यन्तर्मनले = भित्री मनले · गरदा = गर्दा
पाठ पक्का छैन: यो श्लोकले श्रुतकीर्तिलाई भरतकी र माण्डवीलाई शत्रुघ्नकी पत्नी भन्छ; यहाँ श्लोकले भनेअनुसार नै अनुवाद गरिएको छ। प्रायः सुनाइने कथामा (वाल्मीकि रामायणमा पनि) माण्डवी भरतकी र श्रुतकीर्ति शत्रुघ्नकी पत्नी हुन्। १९५४ र १९६७ का संस्करणले यही पाठ राखेर पादटिप्पणीमा यो फरक देखाएका छन्; अर्को एउटा छापिएको संस्करणमा भने चलनचल्तीकै जोडी छ।
स्वर: BJ को आफ्नै आवाजबाट बनाइएको एआई स्वर (ElevenLabs), हरेक श्लोकका शब्द जाँचेर
मूल पाठ: archive.org (ramayana_202302, सार्वजनिक), फन्ट रूपान्तरण र प्रतिलिपिका त्रुटि १९५४, १९६७ र १९७६ का छापासँग मिलाएर सच्याइएको · आजको नेपाली, अंग्रेजी अर्थ, शब्दार्थ र कथा: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी