परशुरामको चुनौती

यस पृथ्वीका क्षत्रियहरूको ठूलो विनाश गरेका परशुराम, जुन घडी उल्का देखियो, त्यसै बीच त्यहीँ आइपुगे। त्यसै बेला पृथ्वी काँपिन्, सबैतिर हाहाकार मच्चियो। राजाको मनमा यही विचार पर्‍यो: ‘छोरा कसरी बचून्?’

शब्दार्थ: पृथ्वीतलका = पृथ्वीका · क्षत्रिहरुको = क्षत्रियहरूको · घरी = घडी · कम्प भइन् = काँपिन् · हाहा = हाहाकार · क्या गरी = कसरी

यस्तो आत्तिएको मनले राजा परशुरामका पाउमा परे र ‘हे प्रभु परशुराम, मेरा छोरा बचून्’ भन्ने बिन्ती गरे। यस्तो बिन्तीलाई पनि अनादर गरेर परशुराम प्रलयको आगोजस्ता भए, र ‘रामको घमन्ड हरूँ’ भन्दै रामकै अगाडि गए।

शब्दार्थ: चञ्चल = आत्तिएको, अस्थिर · पाउतल्मा = पाउमा · बचुन् = बचून् · अनादर = बेवास्ता · कालाग्नि = प्रलयको आगो · गर्व = घमन्ड

‘तँ कसको छोरो होस्, मलाई भन् रे! एउटा जाबो पुरानो धनु भाँच्दैमा तँलाई यति धेरै घमन्ड? तँलाई धेरै कुरा के भनूँ! यो त हरिको धनु हो; वीर होस् भने यसैमा ताँदो चढा।’ यसो भन्दै परशुराम ठूलो रिसले रामकै अगाडि उभिरहे।

शब्दार्थ: रे = रे (हेपेर बोलाउँदा) · जाबो = जाबो, तुच्छ · भी = पनि · हरिको = विष्णुको · विर भया = वीर होस् भने · खडा = उभिएका

‘आज यसमा ताँदो चढाउँछस् भने म तँसँग युद्ध गर्छु। सक्दैनस् भने हेर्, म कसैलाई राख्दिनँ, सबैको प्राण सजिलै हर्छु।’ यस्ता क्रूर वचन बोलेर परशुरामले प्रलयको आगोझैँ रूप धारण गरे, पृथ्वी कँपाए र सबै लोकको सातो हरे।

शब्दार्थ: सङ्ग्राम् = युद्ध · थ्यैं = सँग · सक्तैनस् = सक्दैनस् · राख्दिन = राख्दिनँ · हर्दछू = हर्छु · सातो = सातो, होस

यस्ता क्रूर वचन सुनेर रघुनाथ रिसाउँदै अगाडि सरे र परशुरामको त्यो धनु बलपूर्वक खोसेर लिए। त्यहाँ झट्टै ताँदो चढाएर बाण पनि लिनेबित्तिकै रघुनाथको ठूलो बल बुझेर सारा लोक खुसी भयो।

शब्दार्थ: क्रोध्ले = रिसले · खोसी लीनु भयो = खोसेर लिनुभयो · बलैले गरी = बलपूर्वक · बाण् = बाण, तीर · भयेथ्यो जसै = भएको थियो जसै, हुनेबित्तिकै · लोक् = संसार

त्यहाँ श्री रघुनाथले परशुरामलाई यस्तो आदेश दिए: ‘हे ब्राह्मण, आज निसाना बताऊ, म अहिले नै हान्छु; कहाँ हानूँ? “लौ, यसलाई हान्” भनेर यस बेला छिटो उत्तर देऊ। कुनै निसाना दिएनौ भने अहिले तिम्रा यी गोडा पनि काटिदिन्छु।’

शब्दार्थ: हूकुम् = आदेश · तारो = निसाना · ब्रह्मन् = हे ब्राह्मण · हानू = हानूँ · न दिया = दिएनौ भने · गोडा = खुट्टा