पार्वतीको प्रश्न

कैलाशमा भगवान् सदाशिव गहिरो ध्यानमा हुनुहुन्थ्यो; देब्रे काखमा उहाँकी अति प्यारी, हित चाहने पार्वती हुनुहुन्थ्यो। एक दिन त्यहाँ पार्वतीले शिवजीको चरणमा परेर सोधिन्। उनी आफैँ त सबै जान्दथिन्, तर सारा संसारमाथि दया गरेर सोधिन्।

शब्दार्थ: थिया = हुनुहुन्थ्यो · वाम् काख्मा = देब्रे काखमा · पियारि = प्यारी · हितकी = हित चाहने · तहीं = त्यहीँ · थ्यैं = छेउमा · जान्दथिन् = जान्थिन्

‘हे नाथ, म हजुरसँग बिन्ती गर्छु: राम संसारका स्वामी हुन्। रामबाहेक मानिसलाई संसार तार्ने अर्को कुनै गति छैन। जसले उनको भक्ति गर्छ, उसले यो अति गहिरो संसार-सागर डुङ्गाझैँ झट्टै पार गर्छ।’

शब्दार्थ: हजुरमा = हजुरसँग · देखी = बाहेक · गती = उपाय, बाटो · तर्न्या = तार्ने · गभिर् = गहिरो · सागर्महाँ = सागरमा · नौका = डुङ्गा · झट्पट = झट्टै

‘यस्ता रामलाई संसारका मानिसहरू एकमात्र ईश्वर मान्छन्। तर तत्त्व नबुझेका कोही मूर्खहरू उनलाई मानिसजस्तै ठान्छन्। उनीहरू भन्छन्: राम ईश्वर थिए भने किन शोक गरे? रावणले सीता हरेर लगेपछि उनी ठूलो विपत्तिमा परे।’

शब्दार्थ: एक् ईश्वरै = एउटै ईश्वर · मानिस् सरी = मानिसजस्तै · क्यान = किन · हरि दियो = हरेर लग्यो · विपत्मा = विपत्तिमा

‘ईश्वरलाई शोक हुँदैन, अज्ञान पनि हुँदैन। तर यिनमा त यी सबै देखियो; अनि यिनलाई कसरी ईश्वर भनेर जान्ने? कोही मानिस यस विषयमा धेरै विचार गरेर यस्तो पनि भन्छन्। जे सत्य हो, सबै बताइदिनुहोस् र मेरो शङ्का हटाइदिनुहोस्।’

शब्दार्थ: इन्मा = यिनमा · जान्नू = जान्ने · बताउनुहवस् = बताइदिनुहोस् · सन्देह = शङ्का · हरी = हटाएर

यस्तो प्रश्न सुनेर शिवजी पार्वतीसँग धेरै खुसी हुनुभयो, र राम कस्ता प्रभु हुन् भनेर त्यहीँ सबै तत्त्व बताउनुभयो: ‘सुन पार्वती, राम अनादि परमेश्वर हुन्, आकाशजस्तै। सम्पूर्ण विराट् सृष्टि रचेर उनी सबैलाई ढाकेर रहेका छन्।’

शब्दार्थ: सुन्या = सुनेर · कह्या = भने · सून्यौ = सुन · अनादि = सुरु नभएको · ढाकी कन = ढाकेर · बस्तछन् = रहन्छन् · विराट् = विशाल

‘जसरी चुम्बकको नजिक पर्दा फलाम नाच्छ, त्यसरी नै उनको सान्निध्य पाएर यो संसार नाना रूप लिएर नाच्छ। यो तत्त्व नबुझी जसले रामलाई मानिसजस्तो ठान्छ, संसारका अनन्त दुःख सधैँ उसैलाई पर्छन्।’

शब्दार्थ: परि गया = परेपछि · लोहा = फलाम · जस् कन पाइ = जसलाई पाएर · नाच्तछ = नाच्छ · ताप्हरू = दुःखहरू

‘बादलले अरू कुरा ढाक्छ, तर के सूर्यलाई पनि ढाक्छ र? मानिस भने ‘बादल उठ्यो, सूर्य ढाक्यो’ भन्छन्। त्यसै गरी तत्त्व नबुझ्ने मानिसले उनलाई मानिस भन्छ। योगी र ज्ञानीहरू भने चिन्छन्: रघुनाथ तीनै लोकका नाथ हुन्।’

शब्दार्थ: बादल्ले = बादलले · तस्तै = त्यस्तै · चिन्दछन् = चिन्छन् · त्रैलोक्यका = तीनै लोकका

‘जसलाई रिँगटा लागेको छ, उसले पहाड घुमेको भन्छ। पहाड घुम्दैनन्; घुम्ने त उसको रिँगटा हो, तर कसैले यो बुझ्दैन। अज्ञानरूपी रिँगटा लागेका मानिसहरू उनलाई मानिस भन्छन्; राम त चौध भुवनका स्वामी, परमेश्वर नै हुन्।’

शब्दार्थ: रिङटा = रिँगटा · फगत् = केवल · तेहि = त्यही · चौधै भुवन्का = चौध भुवनका · धनी = मालिक

‘के सूर्यमा कहिल्यै अँध्यारो हुन्छ? रामसँग पनि त्यस्तै हो: उनमा शोक र अज्ञान रत्तिभर पनि छैन; सबैले उनलाई आत्मा नै जान्नू। अब अर्को गोप्य रहस्य भन्छु, सीता र रामको संवाद सुन। पृथ्वीको भार हर्ने अरू को थियो र? जब उनले त्यो भार हरे, काम छिनोफानो भयो।’

शब्दार्थ: अन्धकार् = अँध्यारो · रति = रत्तिभर · गोप्य = लुकेको · संवाद् = कुराकानी · भूभार् = पृथ्वीको भार · छिन्छान् = छिनोफानो