श्वेतद्वीपमा रावण

(अगस्त्यले भने:) ‘एक दिन सबै लोक डुलेर नारदजी नजिकै आइपुग्दा रावणले उनलाई देख्यो, र पाउमा परेर एउटा बिन्ती गर्‍यो: “हे सर्वज्ञ मुनि, लडाकु र बलिया वीर कहाँ छन्, सो भनिदिनुहोस्; मेरो ढोग स्वीकार होस्।” लड्ने ठूलो इच्छा भएर उसले यो बिन्ती गर्‍यो।’

शब्दार्थ: डुली = डुलेर · सर्वज्ञ = सबै जान्ने · लडाकि = लडाकु · बलिया = बलिया · पाऊ लाग्नु हवस् = पाउ लागेँ, ढोग स्वीकार होस् · इच्छा = इच्छा, रहर

‘रावणका यी वचन सुनेर मुनिले मनमा खुब विचार गरे र भने: “कसको नाम भनूँ? तिमीजस्तो वीर अरू त्यहाँ छैन। तिम्रो मनसुबा पूरा गर्न सक्ने वीर श्वेतद्वीपमा गएका छन्। उनीहरू त्यहीँ भेटिन्छन्; त्यहीँ जाऊ, अरू कतै नजाऊ, लौ, लड्ने ठूलो मनसुबा भएको छ भने।”’

शब्दार्थ: मन्ले = मनले · भनु = भनूँ · सरी = जस्तो · सकन्या = सक्ने · श्वेतद्विप्मा = श्वेतद्वीपमा · मिल्छन् = भेटिन्छन्

टिप्पणी: श्वेतद्वीप (सेतो द्वीप): महाभारत र पुराणहरूमा नारायणका भक्त बस्ने उज्यालो द्वीप भनी वर्णन गरिएको ठाउँ। दोस्रो पाउको ‘ताहाँ’ (त्यहाँ) को ठाउँमा १९५४ र १९६७ का छापामा ‘याहाँ’ (यहाँ) छ।

‘“जो विष्णुको नित्य पूजा गर्छन्, जो विष्णुका पाखुराबाट मर्छन्, त्यस्ता महात्मा त्यहीँ बस्न जान्छन्। उनीहरू तीनै लोकका वीरलाई तुच्छ ठान्छन्।”’

शब्दार्थ: पूजन = पूजा · बाहुलि = पाखुरा, बाहु · महात्मा = महान् आत्मा · त्रैलोक्यका = तीनै लोकका · तुच्छ = सानो, केही नभएको · मान्छन् = ठान्छन्

‘नारदका यी वचन सुनेर रावण झट्टै पुष्पक विमानमा चढ्यो, र “श्वेतद्वीप पनि पुग्छु” भनेर त्यसै घडी हिँड्यो। श्वेतद्वीपको नजिक पुगेपछि पुष्पक विमान चल्नै छोड्यो। ऊ पुष्पकबाट ओर्लियो; ऊ हिम्मती थियो, र पैदलै दौडँदै गयो।’

शब्दार्थ: झट् = झट्टै · विमान्मा = विमानमा · घडी = बेला, क्षण · न चल्न्या = नचल्ने · हिक्मति = हिम्मती, साहसी · दुगुर्दै = दौडँदै

‘श्वेतद्वीप पुगेर “भित्र पसूँ” भन्ने मनसुबा गर्नेबित्तिकै सुन्दरी नारीहरू दौडेर आए र उसलाई चारैतिरबाट घेरे; ऊ छक्क पर्‍यो। अर्कीले पनि उसलाई देखेर समातिन्, र उसको सबै वृत्तान्त सोध्न थालिन्। अर्की, अनि झन् अर्कीले समात्दा, त्यहाँ पुगेपछि बल्ल उसको होश खुल्यो।’

शब्दार्थ: प्रवेश् = प्रवेश, भित्र पसाइ · धाया = दौडिए · चहुँ ओर् = चारैतिर · आर्कीले = अर्कीले · वृत्तान्त = बयान, विवरण · चेत्यो = होश खुल्यो

‘ऊ बल्लतल्ल स्त्रीहरूबाट उम्क्यो, र धेरै छक्क पनि पर्‍यो। “म पनि विष्णुकै हातबाट मर्छु, र यहीँ आएर बस्छु” भनेर, छिटो मर्नका लागि उसले ठूलो छल गरेर सीताजीलाई हर्‍यो। लङ्कामा लगेर उसले आमाझैँ ठानी जननीको सेवा पनि खुब गर्‍यो।’

शब्दार्थ: उम्क्यो = उम्क्यो, फुत्क्यो · बल्ल = बल्लतल्ल · जल्दी = छिटो · छल = छल, झुक्याउने काम · मातृवत् = आमाजस्तै · जननिको = जननीको, आमाको

टिप्पणी: सीताको आमाझैँ सेवा गरेको भन्ने भनाइ अगस्त्यको यस कथनमा छ। यही ग्रन्थको सुन्दरकाण्डमा (५.३३ देखि) रावणले सीतालाई कठोर वचन बोलेर धम्क्याउँछ, यद्यपि त्यहाँ पनि ऊ रामका हातबाट मर्न पर्खिरहेको भनिएको छ। वाल्मीकि रामायणमा रावणले कामनाले सीता हर्छ र उनलाई आफ्नी बनाउन दबाब दिन्छ।

‘हजुर राम नामले स्वयं परमेश्वर नै हुनुभयो; हजुरलाई सबैको गति थाहा छ। हजुर त सबैका साक्षी र जगत्का पति हुनुहुन्छ; म के धेरै बिन्ती गरूँ? “यो लोक, यो संसार मेरो यही चरित्र गाउँदै रहोस्” भनेर हजुर यहाँ अनेक किसिमका संसारी लीला पनि गर्नुहुन्छ।’

शब्दार्थ: परमेश्वरै = परमेश्वर नै · गती = गति, अवस्था · साक्षी = साक्षी, सबै देख्ने · पती = पति, मालिक · चरित्र = चरित्र, लीला · संसारि = सांसारिक