नयाँ पुस्ता
भरत र लक्ष्मणका छोराहरूले कहाँ-कहाँ राज्य पाए?कथा · ५ श्लोक · २ मिनेटकथा
एक दिन युधाजित् रघुनाथकहाँ आएर बिन्ती गरे: तीन करोड गन्धर्व पापी, अति दुष्ट र सबैका शत्रु छन्; नमारे झन् बढ्नेछन्। रामको आज्ञाले भरत गए र गन्धर्वहरूलाई मारे। त्यहाँ पुष्करावती र तक्षशिला गरी दुई पुरी बने; भरतले छोरा पुष्कर र तक्षलाई त्यहीँ राज्य गर्न भनेर रामकहाँ फर्के। रामले लक्ष्मणलाई पनि छोराहरूलाई लिएर पश्चिम मुलुक जान, त्यहाँका दुष्ट भिल्लहरूको संहार गर्न, रत्न र धनले भरिएका दुई पुरी बनाउन, र छोरा अङ्गद र चित्रकेतुलाई राजा बनाएर तुरुन्तै फर्कन भने। लक्ष्मणले त्यसै गरे। अनि एक दिन काल ऋषिको रूपमा रामलाई भेट्न उनको पुरीमा आए; कसैले उनलाई चिनेन।
अयोध्यादेखि पुष्करावती, तक्षशिला र पश्चिमी मुलुकसम्मयुधाजित्रामभरतपुष्करतक्षलक्ष्मणअङ्गद (लक्ष्मणका छोरा)चित्रकेतुकालगाउँदै गर्दा पढिँदै गरेको शब्द उज्यालो हुन्छ; कुनै पङ्क्ति थिच्दा त्यहीँबाट सुनिन्छ।
नयाँ पुस्तालाई जिम्मेवारीभरत र लक्ष्मणका पुत्रहरूलाई राज्यको जिम्मेवारी दिइन्छ।एआईले बनाएको चित्र - श्लोक ७.२०५
पापात्मा अति दुष्ट शत्रु सबका तिन् कोटि गन्धर्व छन्।
ई सब्लाई मराउनू अब पर्यो बढ्नन् न मार्या त झन्।।
यस् सुर्ले रघुनाथका हजुरमा एक् दिन् युधाजित् गया।
पार्या बिन्ति भरत् गई हुकुमले गन्धर्व मार्दा भया।।
‘पापात्मा, अत्यन्त दुष्ट र सबैका शत्रु तीन करोड गन्धर्व छन्। अब यी सबैलाई मार्नुपर्यो; नमारे त झन् बढ्नेछन्।’ यही उद्देश्य लिएर एक दिन युधाजित् रघुनाथको सान्निध्यमा गए र बिन्ती गरे। आज्ञा पाएर भरत गए र गन्धर्वहरूलाई मारे।
शब्दार्थ: पापात्मा = पापी · कोटि = करोड · गन्धर्व = गन्धर्व (देवगायक जाति) · बढ्नन् = बढ्नेछन् · सुर्ले = विचारले, उद्देश्यले · मार्दा भया = मारे
टिप्पणी: युधाजित् भरतका मामा हुन्; बालकाण्डमा (१.१३७) उनी भान्जा भरतलाई लिन अयोध्या आएका थिए।
- श्लोक ७.२०६
पूरी एक् तहिं पुष्करावति बनी पुष्कर् त राजा भया।।
आर्की तक्षशिला पुरी बनि तहाँ राज् तक्ष गर्दा भया।।
छोरा पुष्कर तक्षलाइ तिमिले राज् गर्नु याहीं भनी।
फर्की श्रीरघुनाथका हजुरमा पौंच्या भरत्जी पनी।।
त्यहाँ पुष्करावती नामको एउटा पुरी बन्यो, र पुष्कर त्यसका राजा भए। अर्को तक्षशिला पुरी बन्यो, र त्यहाँ तक्षले राज्य गरे। ‘छोराहरू पुष्कर र तक्ष, तिमीहरू यहीँ राज्य गर’ भनेर भरतजी पनि फर्केर श्रीरघुनाथको सान्निध्यमा पुगे।
शब्दार्थ: पूरी = पुरी, सहर · तहिं = त्यहाँ · आर्की = अर्की, अर्को · गर्दा भया = गरे · याहीं = यहीँ · फर्की = फर्केर
टिप्पणी: यस छापामा भरतका छोराको नाम ‘पुष्कर’ छ; होमनाथको छापामा ‘पुष्कल’ छ, र १९७६ को हिन्दी अनुवादले पनि ‘पुष्कल’ भनेको छ। वाल्मीकि रामायणमा पनि भरतका छोरा तक्ष र पुष्कल, र पुरी तक्षशिला र पुष्कलावती हुन्।
- श्लोक ७.२०७
लक्ष्मण्लाइ पनी हुकुम् तहिं भयो भाई तिमीले पनी।
छोरालाइ लगेर पश्चिम मुलुक्मा राज्य देऊ भनी।।
पश्चिम्मा अति दुष्ट भिल्लहरु छन् तिन्लाइ संहार् गरी।
दूई पूरि बनाउनू पनि तहाँ रत्नादि दौलत् भरी।।
त्यहाँ लक्ष्मणलाई पनि आज्ञा भयो: ‘भाइ, तिमी पनि छोराहरूलाई लिएर पश्चिम मुलुकमा गई राज्य देऊ। पश्चिममा अत्यन्त दुष्ट भिल्लहरू छन्; तिनको संहार गरी त्यहाँ रत्न आदि धनदौलतले भरिएका दुई पुरी पनि बनाऊ।’
शब्दार्थ: हुकुम् = आज्ञा · मुलुक्मा = देशमा · भिल्लहरु = भिल्ल जाति · संहार् = नाश, वध · पूरि = पुरी, सहर · दौलत् = धनसम्पत्ति
टिप्पणी: ‘भिल्ल’ पाठबारे १९६७ र १९५४ का छापाको पादटिप्पणी भन्छ: अरू सबै रामायणमा ‘मल्ल’ पाठ छ, तर अध्यात्म रामायणमा भिल्ल भएकाले यहाँ भिल्ल राखियो। होमनाथको छापामा ‘मल्लहरु’ छ, र १९७६ को हिन्दी अनुवादले पनि ‘मल्ल’ लेखेको छ। भिल्ल वनमा बस्ने एक जाति हुन्।
- श्लोक ७.२०८
राजा अङ्गद चित्रकेतु इ दुवैलाई बनाया तहाँ।
छोरालाइ रजाइँ दी कन तिमी आया तुरुन्तै यहाँ।।
हूकुम् श्रीरघुनाथको यति हुँदा लक्ष्मण् तुरुन्तै गया।
जो जो हुन् अति दुष्ट भिल्लहरु सब् तिन्लाइ मार्दा भया।।
‘त्यहाँ अङ्गद र चित्रकेतु, यी दुवैलाई राजा बनाऊ। छोराहरूलाई राज्य दिएर तिमी तुरुन्तै यहाँ फर्केर आऊ।’ श्रीरघुनाथको यस्तो आज्ञा हुनेबित्तिकै लक्ष्मण तुरुन्तै गए, र जति अत्यन्त दुष्ट भिल्ल थिए, ती सबैलाई मारे।
शब्दार्थ: दुवैलाई = दुवैजनालाई · रजाइँ = राजकाज, राज्य · दी कन = दिएर · तुरुन्तै = तुरुन्तै · मार्दा भया = मारे
टिप्पणी: यी अङ्गद र चित्रकेतु लक्ष्मणका छोरा हुन्; किष्किन्धाका वानर अङ्गद (बालीका छोरा) होइनन्। वाल्मीकि रामायणमा लक्ष्मणका छोराको नाम अङ्गद र चन्द्रकेतु छ।
- श्लोक ७.२०९
पूरी दूइ बनाइ लक्ष्मणजिले ताहीं रजाई दिया।
छोरालाइ र जल्दि लक्ष्मण गया जाहाँ रघूनाथ् थिया।।
एक् दिन् काल् ऋषि झैं भयेर रघुनाथ्ज्यूलाइ भेट्नू भनी।
आया श्रीरघुनाथ्जिका पुरि महाँ चिन्दैन कोही पनी।।
दुई पुरी बनाएर लक्ष्मणजीले त्यहाँ छोराहरूलाई राज्य दिए, र लक्ष्मण छिट्टै रघुनाथ भएको ठाउँमा गए। एक दिन काल ऋषिजस्तो भएर ‘रघुनाथज्यूलाई भेट्छु’ भनी श्रीरघुनाथजीको पुरीमा आए; कसैले पनि उनलाई चिनेन।
शब्दार्थ: रजाई = राज्य · जल्दि = छिट्टै · काल् = काल (समय, मृत्यु) · झैं = जस्तो · भेट्नू = भेट्न · चिन्दैन = चिन्दैन, चिनेन
स्वर: BJ को आफ्नै आवाजबाट बनाइएको एआई स्वर (ElevenLabs), हरेक श्लोकका शब्द जाँचेर
मूल पाठ: archive.org (ramayana_202302, सार्वजनिक), फन्ट रूपान्तरण र प्रतिलिपिका त्रुटि १९५४, १९६७ र १९७६ का छापासँग मिलाएर सच्याइएको · आजको नेपाली, अंग्रेजी अर्थ, शब्दार्थ र कथा: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी