कालनेमिको आश्रम

त्यहाँ उसले एउटा आश्रमको पनि कल्पना गर्‍यो, र आफू मुनीश्वर बनेर ‘म हनुमानलाई छलूँला’ भनेर त्यसै आश्रममा बस्यो। उसका वरिपरि अनेक शिष्य थिए। हनुमान त्यहाँ गए, र भने: ‘यो के देखेँ? पहिले यहाँ आश्रम पनि थिएन।’

शब्दार्थ: कल्पना = कल्पना, मायाले रचना · मुनीश्वर् = मुनीश्वर, ठूलो मुनि · छलूँला = छलूँला, ठगूँला · वरिपरी = वरिपरि · क्या देख्याँ = के देखेँ · थीयेन = थिएन

टिप्पणी: कालनेमिको मायावी आश्रम अध्यात्म रामायणको प्रसङ्ग हो; वाल्मीकि रामायणमा औषधि लिन जाँदा हनुमानले यस्तो आश्रम वा छल भेट्दैनन्।

‘कसको आश्रम हो बुझेर, पानी पिएर म छिट्टै जाउँला’ भन्दै बुझ्नकै लागि हनुमान त्यस आश्रममा पुगे। कालनेमि योगीझैँ भएर विधिपूर्वक शिवको पूजा गर्दै थियो; ‘कुन रीतले हनुमानलाई ठगूँला’ भन्ने इरादा उसको मनमा थियो।

शब्दार्थ: कस्को = कसको · जल्दी = छिटो · खातिर = लागि · विषे = मा · विधान्ले = विधिपूर्वक · इरादा = इरादा, मनसुबा

ऊ आश्रमभित्र थियो; हनुमानले उसको दर्शन गरूँ भन्ने विचार गरे। उसलाई योगेश्वर ठानेर हनुमानजीले भक्तिपूर्वक नमस्कार गरे, र भने: ‘म श्रीरघुनाथको दूत हुँ; मलाई हनुमान भन्छन्। प्रभुको औषधि ल्याउने हुकुम भएकाले म आएँ।’

शब्दार्थ: दर्शन = दर्शन · योगेश्वर् = योगीहरूका ईश्वर · हनुमान्ज्यूले = हनुमानजीले · दुत् = दूत · आयाँ = आएँ

हनुमानले सबै वृत्तान्त सुनाए; उनलाई पानी पिउने इच्छा धेरै थियो। हनुमानले पानी मागे, र उसले खुसी भएर त्यहाँ पानी दियो: ‘आऊ हनुमान, फलफूल खाऊ, पिऊ; यो पानी चिसो पनि छ। “कहिले जाउँला” भनेर तिमीले धेरै हतारो गर्नु पर्दैन।’

शब्दार्थ: वृत्तान्त = वृत्तान्त, सबै कुरा · बहूतै = धेरै नै · खोज्या = मागे · ठण्डा = चिसो · हत्पत = हतारो · कैल्हे = कहिले

‘म योगी हुँ, सबै जान्दछु। अहिले रामले राम्ररी कृपादृष्टि गरेर, सबै बाधा हरी लक्ष्मणलाई बचाइबक्सनुभयो। वानरको सबै फौज पनि उठेर खडा भयो।’ उसले यति भन्नेबित्तिकै, पानीले तिर्खा नमेटिने देखेर हनुमान बोले।

शब्दार्थ: जान्दछू = जान्दछु · नजर् = कृपादृष्टि · बाधा = पीडा, बाधा · फौज् = फौज, सेना · तिर्खा = तिर्खा · मेटिइन्या = मेटिने

टिप्पणी: कालनेमिको यो दाबी झुटो हो: लक्ष्मण त ६.१५० मा मात्र, हनुमानले ल्याएको औषधिले उठ्छन्।

‘तिर्खा ज्यादै छ, पानी थोरै छ; यतिले तिर्खा मेटिँदैन। धेरै पानी कहाँ छ, बताइदिनुहोस्; म त्यहीँ पिउँला।’ उसले श्रीहनुमानका यी वचन सुन्यो। त्यहाँ कुनै एउटा तलाउ थियो; त्यो देखाउन उसले एक जना शिष्यलाई नै अगुवा बनाएर पठाइदियो।

शब्दार्थ: ज्यादि = ज्यादै, धेरै · मेट्तैन = मेटिँदैन · वाहाँ = त्यहाँ · खाँला = खाउँला, पिउँला · तलाऊ = तलाउ, पोखरी · अगुवा = बाटो देखाउने

‘हनुमान, अहिले जाऊ, पानी पिएर यहीँ फर्केर आऊ। म केही मन्त्र दिन्छु; त्यो सुनेर गयौ भने त्यहाँ औषधि भेटिनेछ।’ श्रीहनुमानले यी वचन सुने, र ‘ठीक छ, हवस्’ भनेर छिट्टै तलाउमा पुगे; वीर हनुमानले पानी पनि पिए।

शब्दार्थ: ऐल्हे = अहिले · मन्त्र = मन्त्र · मिल्न्या छ = मिल्नेछ, भेटिनेछ · बेस् = ठीक, राम्रो · हवस् = हवस्, हस् · पिया = पिए