सूत्र १.१९
भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम् ॥
॥ १.१९ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
bhavapratyayo videhaprakṛtilayānām
शब्दार्थ
मस्यौदाभव-प्रत्ययः विदेह-प्रकृति-लयानाम्
- भवbhava
- जन्म, अस्तित्वको अवस्था
- प्रत्ययःpratyayaḥ
- कारण भएको
- विदेहvideha
- शरीरबिनाका
- प्रकृतिprakṛti
- प्रकृति
- लयानाम्layānām
- लीन भएकाहरूको
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
शरीरबिनाका र प्रकृतिमा लीन भएकाहरूको त्यो अवस्था उनीहरूको जन्म वा अस्तित्वबाटै आउँछ।
अर्थ
विदेह र प्रकृतिमा लीन भएकाहरूका लागि त्यो अवस्था उनीहरूको अस्तित्वस्थितिबाट उत्पन्न हुन्छ।
खण्डको प्रसङ्ग · समाधि र साधनाका आधार
ग्रन्थले समाधिका प्रकार छुट्याएर श्रद्धा, ऊर्जा, स्मृति, समाधि र प्रज्ञालाई आधारका रूपमा प्रस्तुत गर्छ। यी अवस्था लामो साधनाका हुन्; केही मिनेटको शान्त अभ्यास सुरुवात हो, समाधि होइन। तीव्रता भनेको बाटोप्रतिको लगन हो, थाकेको मान्छेलाई दोष दिने कुरा होइन; उचित परिस्थिति र मार्गदर्शन पनि उत्तिकै चाहिन्छन्।
यो व्याख्या यस खण्डका सबै सूत्रको साझा हो। (सूत्र १.१७–१.२२)
दृष्टान्त · वाचस्पति १.१९
वर्षाले ब्युँझाएको भ्यागुतो
वाचस्पति मिश्र यस अवस्थालाई भ्यागुतोसँग दाँज्छन्: सुक्खा याममा माटोजस्तै भएको भ्यागुतो वर्षा पर्दा फेरि ब्युँझन्छ। प्रकृतिमा लीन भएको मन पनि त्यस्तै हो: अवधि सकिएपछि फेरि संसारमा फर्कन्छ। त्यसैले यो अवस्था अन्तिम मुक्ति होइन।
टिप्पणी
विदेह र प्रकृतिलय परम्परागत विश्वदृष्टिका वर्ग हुन्। यो सूत्र शरीर छोड्ने वा मनबाट टाढिने कुरा होइन।
मुख्य शब्द
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा