पाद १

भाषा र अक्षर

भाषा

अक्षरको आकार

रङ

यो छनोट यही फोनमा सुरक्षित रहन्छ।

समाधिपादः · चित्तवृत्तिका पाँच प्रकार

सूत्र १.८

विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रतिष्ठम् ॥

॥ १.८ ॥
रोमन लिपिमा (IAST)

viparyayo mithyājñānamatadrūpapratiṣṭham

शब्दार्थ

मस्यौदा

विपर्ययः मिथ्या-ज्ञानम् अतद्-रूप-प्रतिष्ठम्

विपर्ययःviparyayaḥ
गलत बुझाइ
मिथ्याmithyā
झुटो, गलत
ज्ञानम्jñānam
ज्ञान, बुझाइ
अतद्atad
त्यो नभएको
रूपrūpa
रूप, स्वरूप
प्रतिष्ठम्pratiṣṭham
आधारित, टिकेको

शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।

सरल अर्थ

वस्तु जस्तो छ त्यस्तो नभई अर्कै रूपमा बुझ्नु गलत ज्ञान हो।

दुई खेतको पानीमा चन्द्रमा, किसान आकाशको एउटै चन्द्रमातिर हेर्दै।
एआईले बनाएको चित्र · व्यासभाष्य १.८

खण्डको चित्र: आकाशमा एउटै चन्द्रमा

अर्थ

विपर्यय वस्तुको वास्तविक स्वरूपमा आधारित नभएको मिथ्या ज्ञान हो।

खण्डको प्रसङ्ग · चित्तवृत्तिका पाँच प्रकार

प्रमाण, विपर्यय, विकल्प, निद्रा र स्मृतिले चित्तका फरक क्रिया जनाउँछन्। सबै मानसिक घटना असत्य वा हानिकारक हुँदैनन्। ग्रन्थले क्लिष्ट र अक्लिष्ट वृत्ति पनि छुट्याउँछ। दैनिक जीवनमा के देखियो, के अनुमान गरियो र के सम्झियो भनेर सोध्न सकिन्छ; यो प्रश्न पाँच वृत्तिमा पस्ने ढोका हो, तिनको पूरा व्याख्या होइन।

यो व्याख्या यस खण्डका सबै सूत्रको साझा हो। (सूत्र १.५–१.११)

दृष्टान्त · व्यासभाष्य १.८

दुईवटा चन्द्रमा

व्यासभाष्यको उदाहरण: कसैलाई आकाशमा दुईवटा चन्द्रमा देखिन सक्छन्। तर एउटै चन्द्रमा ठीकसँग देखेपछि त्यो देखाइ आफैँ खण्डित हुन्छ। गलत ज्ञान सही ज्ञानले नै काटिन्छ, किनकि सही ज्ञान वास्तविक वस्तुमा टेकेको हुन्छ।

आजको लागि

कसैबारे बनेको एउटा धारणा फेरि जाँचौँ: मैले के देखेँ, र के मान्दै आएँ?

मुख्य शब्द

यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ

संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा