पाद १

भाषा र अक्षर

भाषा

अक्षरको आकार

रङ

यो छनोट यही फोनमा सुरक्षित रहन्छ।

समाधिपादः · चित्तवृत्तिका पाँच प्रकार

सूत्र १.९

शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः ॥

॥ १.९ ॥
रोमन लिपिमा (IAST)

śabdajñānānupātī vastuśūnyo vikalpaḥ

शब्दार्थ

मस्यौदा

शब्द-ज्ञान-अनुपाती वस्तु-शून्यः विकल्पः

शब्दśabda
शब्द
ज्ञानjñāna
ज्ञान
अनुपातीanupātī
पछि लाग्ने, भर पर्ने
वस्तुvastu
वास्तविक वस्तु
शून्यःśūnyaḥ
रित्तो
विकल्पःvikalpaḥ
शब्दले मात्र बनेको धारणा

शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।

सरल अर्थ

वस्तु नभए पनि शब्द सुनेर मनमा बन्ने धारणा विकल्प हो।

दुई खेतको पानीमा चन्द्रमा, किसान आकाशको एउटै चन्द्रमातिर हेर्दै।
एआईले बनाएको चित्र · व्यासभाष्य १.८

खण्डको चित्र: आकाशमा एउटै चन्द्रमा

अर्थ

विकल्प शब्दबाट बनेको यस्तो धारणा हो जसको अनुरूप वस्तु हुँदैन।

व्याख्या

विकल्प भनेको शब्द सुनेर मनमा बन्ने यस्तो धारणा हो, जसको पछाडि कुनै वस्तु हुँदैन। व्यासभाष्य उदाहरण दिन्छ: "चेतना पुरुषको स्वरूप हो" भन्दा शब्दले दुई फरक कुराको सम्बन्ध भएझैँ देखाउँछ, जबकि पुरुष र चेतना एउटै हुन्। यस्तो धारणा न पूरै सही ज्ञान हो, न गलत ज्ञान; तैपनि दैनिक व्यवहार यसैमा चल्छ। हाम्रो पढाइमा: सन्देशमा आफूले थपेको अर्थ हेर्ने अभ्यास यसैबाट प्रेरित हो, तर विकल्पको शास्त्रीय अर्थ त्योभन्दा साँघुरो र प्राविधिक छ।

आजको लागि

कसैको छोटो सन्देशमा आफूले थपेको अर्थ चिनौँ: शब्द के हो, मेरो कथा के हो?

टिप्पणी

विकल्पको अर्थ प्राविधिक छ: वस्तुबिना शब्दबाट बन्ने धारणा। सन्देशमा आफूले थपेको अर्थ हेर्ने आधुनिक अभ्यास यसबाट प्रेरित हो, तर दुवै एउटै कुरा होइनन्।

मुख्य शब्द

यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ

संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा