सूत्र ३.१७
शब्दार्थप्रत्ययानामितरेतराध्यासात् सङ्करस्तत्प्रविभागसंयमात्सर्वभूतरुतज्ञानम् ॥
॥ ३.१७ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
śabdārthapratyayānāmitaretarādhyāsāt saṅkarastatpravibhāgasaṃyamātsarvabhūtarutajñānam
शब्दार्थ
मस्यौदाशब्द-अर्थ-प्रत्ययानाम् इतरेतर-अध्यासात् सङ्करः तद्-प्रविभाग-संयमात् सर्व-भूत-रुत-ज्ञानम्
- शब्दśabda
- शब्द
- अर्थartha
- वस्तु
- प्रत्ययानाम्pratyayānām
- र बोधको (यी तीनको)
- इतरेतरitaretara
- एकअर्कामा
- अध्यासात्adhyāsāt
- खप्टिनाले
- सङ्करःsaṅkaraḥ
- मिसावट
- तद्tad
- तिनको
- प्रविभागpravibhāga
- छुट्याउनु
- संयमात्saṃyamāt
- संयमबाट
- सर्वsarva
- सबै
- भूतbhūta
- प्राणी
- रुतruta
- बोली, आवाज
- ज्ञानम्jñānam
- बुझाइ
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
शब्द, वस्तु र त्यसको बोध एकअर्कामा खप्टिएर मिसिन्छन्। ग्रन्थ भन्छ: तिनलाई छुट्याउने कुरामा संयम गर्दा सबै प्राणीको बोली बुझिन्छ।
अर्थ
शब्द, अर्थ र प्रत्यय एकअर्कामा आरोपित हुँदा मिसिन्छन्; तिनको भेदमा संयम गर्दा सबै प्राणीका ध्वनिको ज्ञान हुने भनिएको छ।
यो परम्पराले वर्णन गरेको उपलब्धि हो; अभ्यास वा वाचा होइन।
खण्डको प्रसङ्ग · असाधारण ज्ञानका वर्णन
यहाँ पूर्वजन्म, परचित्त, जगत् र शरीरको ज्ञानजस्ता सिद्धि वर्णित छन्। कतिपय पाठकले शाब्दिक अर्थ लिन्छन्, अरूले प्रतीकात्मक व्याख्या खोज्छन्। पढ्दा ग्रन्थको आफ्नै दाबी, पछिका टीकाकारको व्याख्या र आजको उपमा छुट्टाछुट्टै राख्नु उपयोगी हुन्छ।
यो व्याख्या यस खण्डका सबै सूत्रको साझा हो। (सूत्र ३.१६–३.३४)
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा