एआईले बनाएको चित्र · सूत्र ३.२८
ध्रुवतारा खोज्दै
चित्रको आधार: सूत्र ३.२८हिमालको रातमा गाउँको छतबाट कोही ताराहरू पछ्याउँदै ध्रुवतारासम्म पुग्छ, जुन अरू घुम्दा पनि अडिग रहन्छ। सूत्र (३.२६–३.२८) आकाशमा क्रमशः सर्छ: सूर्य, चन्द्र, अनि ध्रुव; ग्रन्थ भन्छ, ध्रुवमा संयम गर्दा ताराको गति थाहा हुन्छ। यी ग्रन्थका वर्णन हुन्, परम्पराका रूपमा पढिन्छन्; चित्रले आकाश मात्र देखाउँछ।
यस खण्डका सूत्र
- ३.१६परिणामत्रयसंयमाद् अतीतानागतज्ञानम् ॥ग्रन्थ भन्छ: तीन किसिमका बदलावमा संयम गर्दा बितेको र आउने कुराको ज्ञान हुन्छ।
- ३.१७शब्दार्थप्रत्ययानामितरेतराध्यासात् सङ्करस्तत्प्रविभागसंयमात्सर्वभूतरुतज्ञानम् ॥शब्द, वस्तु र त्यसको बोध एकअर्कामा खप्टिएर मिसिन्छन्। ग्रन्थ भन्छ: तिनलाई छुट्याउने कुरामा संयम गर्दा सबै प्राणीको बोली बुझिन्छ।
- ३.१८संस्कारसाक्षात्करणात्पूर्वजातिज्ञानम् ॥ग्रन्थ भन्छ: मनका छापलाई सीधै देख्दा अघिल्ला जन्मको ज्ञान हुन्छ।
- ३.१९प्रत्ययस्य परचित्तज्ञानम् ॥ग्रन्थ भन्छ: अर्काको मनमा उठेको बोधमा संयम गर्दा त्यो मन थाहा हुन्छ।
- ३.२०न च तत्सालम्बनं तस्याविषयीभूतत्वात् ॥ग्रन्थ भन्छ: तर त्यो ज्ञानले अर्काको सोचाइको विषय समेट्दैन, किनकि संयम सोचाइमा थियो, त्यसको विषयमा होइन।
- ३.२१कायरूपसंयमात्तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुःप्रकाशासम्प्रयोगेऽन्तर्धानम् ॥ग्रन्थ भन्छ: शरीरको रूपमा संयम गर्दा त्यो देखिने शक्ति रोकिन्छ; आँखा र उज्यालोको सम्पर्क नहुँदा शरीर नदेखिने हुन्छ।
- ३.२२सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमादपरान्तज्ञानमरिष्टेभ्यो वा ॥ग्रन्थ भन्छ: कर्म कुनै छिटो फल्छ, कुनै ढिलो; त्यसमा संयम गर्दा, वा अशुभ सङ्केतबाट, जीवनको अन्तको ज्ञान हुन्छ।
- ३.२३मैत्र्यादिषु बलानि ॥ग्रन्थ भन्छ: मैत्रीजस्ता भावमा (१.३३) संयम गर्दा तिनैको बल आउँछ।
- ३.२४बलेषु हस्तिबलादीनि ॥ग्रन्थ भन्छ: बलमा संयम गर्दा हात्तीको जस्तो बल आउँछ।
- ३.२५प्रवृत्त्यालोकन्यासात्सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम् ॥ग्रन्थ भन्छ: भित्री उज्यालो अनुभवको (१.३६) प्रकाश लगाउँदा सूक्ष्म, लुकेका र टाढाका वस्तुको ज्ञान हुन्छ।
- ३.२६भुवनज्ञानं सूर्ये संयमात् ॥ग्रन्थ भन्छ: सूर्यमा संयम गर्दा लोकहरूको ज्ञान हुन्छ।
- ३.२७चन्द्रे ताराव्यूहज्ञानम् ॥ग्रन्थ भन्छ: चन्द्रमामा संयम गर्दा ताराहरू कसरी मिलेर बसेका छन् भन्ने ज्ञान हुन्छ।
- ३.२८ध्रुवे तद्गतिज्ञानम् ॥ग्रन्थ भन्छ: ध्रुवतारामा संयम गर्दा ताराहरूको चालको ज्ञान हुन्छ।
- ३.२९नाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम् ॥ग्रन्थ भन्छ: नाइटोको चक्रमा संयम गर्दा शरीरको बनोटको ज्ञान हुन्छ।
- ३.३०कण्ठकूपे क्षुत्पिपासानिवृत्तिः ॥ग्रन्थ भन्छ: घाँटीको खाल्डोमा संयम गर्दा भोक र तिर्खा हट्छन्।
- ३.३१कूर्मनाड्यां स्थैर्यम् ॥ग्रन्थ भन्छ: कूर्मनाडी, अर्थात् "कछुवा नाडी" मा संयम गर्दा स्थिरता आउँछ।
- ३.३२मूर्धज्योतिषि सिद्धदर्शनम् ॥ग्रन्थ भन्छ: शिरको ज्योतिमा संयम गर्दा सिद्धहरूको दर्शन हुन्छ।
- ३.३३प्रातिभाद्वा सर्वम् ॥ग्रन्थ भन्छ: अथवा आफैँ उठ्ने सहज बोध (प्रातिभ) बाट यी सबै थाहा हुन्छन्।
- ३.३४हृदये चित्तसंवित् ॥ग्रन्थ भन्छ: हृदयमा संयम गर्दा मनको बोध हुन्छ।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा