सूत्र ३.२२
सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमादपरान्तज्ञानमरिष्टेभ्यो वा ॥
॥ ३.२२ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tatsaṃyamādaparāntajñānamariṣṭebhyo vā
शब्दार्थ
मस्यौदासोपक्रमम् निरुपक्रमम् च कर्म तद्-संयमात् अपर-अन्त-ज्ञानम् अरिष्टेभ्यः वा
- सोपक्रमम्sopakramam
- छिटो फल्न थालेको
- निरुपक्रमम्nirupakramam
- ढिलो फल्ने
- चca
- र
- कर्मkarma
- कर्म
- तद्tad
- त्यसमा
- संयमात्saṃyamāt
- संयमबाट
- अपरapara
- अन्तिम
- अन्तanta
- अन्त, मृत्यु
- ज्ञानम्jñānam
- ज्ञान
- अरिष्टेभ्यःariṣṭebhyaḥ
- अशुभ सङ्केतबाट
- वाvā
- अथवा
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
ग्रन्थ भन्छ: कर्म कुनै छिटो फल्छ, कुनै ढिलो; त्यसमा संयम गर्दा, वा अशुभ सङ्केतबाट, जीवनको अन्तको ज्ञान हुन्छ।
अर्थ
कर्म शीघ्र वा विलम्बले फल्ने हुन्छ; त्यसमा संयम गर्दा वा अरिष्टबाट जीवनको अन्त्यको ज्ञान हुने भनिएको छ।
यो परम्पराले वर्णन गरेको उपलब्धि हो; अभ्यास वा वाचा होइन।
खण्डको प्रसङ्ग · असाधारण ज्ञानका वर्णन
यहाँ पूर्वजन्म, परचित्त, जगत् र शरीरको ज्ञानजस्ता सिद्धि वर्णित छन्। कतिपय पाठकले शाब्दिक अर्थ लिन्छन्, अरूले प्रतीकात्मक व्याख्या खोज्छन्। पढ्दा ग्रन्थको आफ्नै दाबी, पछिका टीकाकारको व्याख्या र आजको उपमा छुट्टाछुट्टै राख्नु उपयोगी हुन्छ।
यो व्याख्या यस खण्डका सबै सूत्रको साझा हो। (सूत्र ३.१६–३.३४)
दृष्टान्त · व्यासभाष्य ३.२२
भिजेको कपडा
व्यासभाष्य भन्छ, आयुका रूपमा फल्ने कर्म दुई किसिमको हुन्छ। भिजेको कपडा फिँजाएर राख्दा छिट्टै सुक्छ; त्यही कपडा डल्लो पारेर राख्दा धेरै बेरमा सुक्छ। छिटो फल्ने कर्म फिँजाइएको कपडाजस्तो हो, ढिलो फल्ने कर्म डल्लो पारिएको कपडाजस्तो।
टिप्पणी
१९५ सूत्रको यस संस्करणमा यो ३.२२ हो; १९६ गन्ने संस्करणमा ३.२३। यसमा कर्म र मृत्युका सङ्केतको परम्परागत चर्चा छ; यसबाट कसैको आयु वा मृत्युको भविष्यवाणी गरिँदैन।
१९६ सूत्र गन्ने संस्करणमा यो सूत्र ३.२३ हो।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा