सूत्र ३.२१
कायरूपसंयमात्तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुःप्रकाशासम्प्रयोगेऽन्तर्धानम् ॥
॥ ३.२१ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
kāyarūpasaṃyamāttadgrāhyaśaktistambhe cakṣuḥprakāśāsamprayoge'ntardhānam
शब्दार्थ
मस्यौदाकाय-रूप-संयमात् तद्-ग्राह्य-शक्ति-स्तम्भे चक्षुः-प्रकाश-असम्प्रयोगे अन्तर्धानम्
- कायkāya
- शरीर
- रूपrūpa
- देखिने रूप
- संयमात्saṃyamāt
- संयमबाट
- तद्tad
- त्यसको
- ग्राह्यgrāhya
- देखिन सक्ने
- शक्तिśakti
- शक्ति
- स्तम्भेstambhe
- रोकिँदा
- चक्षुःcakṣuḥ
- आँखा
- प्रकाशprakāśa
- उज्यालो
- असम्प्रयोगेasamprayoge
- सम्पर्क नहुँदा
- अन्तर्धानम्antardhānam
- नदेखिनु
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
ग्रन्थ भन्छ: शरीरको रूपमा संयम गर्दा त्यो देखिने शक्ति रोकिन्छ; आँखा र उज्यालोको सम्पर्क नहुँदा शरीर नदेखिने हुन्छ।
अर्थ
शरीरको रूपमा संयम गर्दा त्यसको ग्राह्य शक्ति रोकिने र आँखासँग प्रकाशको सम्बन्ध विच्छेद भएर अन्तर्धान हुने भनिएको छ।
यो परम्पराले वर्णन गरेको उपलब्धि हो; अभ्यास वा वाचा होइन।
खण्डको प्रसङ्ग · असाधारण ज्ञानका वर्णन
यहाँ पूर्वजन्म, परचित्त, जगत् र शरीरको ज्ञानजस्ता सिद्धि वर्णित छन्। कतिपय पाठकले शाब्दिक अर्थ लिन्छन्, अरूले प्रतीकात्मक व्याख्या खोज्छन्। पढ्दा ग्रन्थको आफ्नै दाबी, पछिका टीकाकारको व्याख्या र आजको उपमा छुट्टाछुट्टै राख्नु उपयोगी हुन्छ।
यो व्याख्या यस खण्डका सबै सूत्रको साझा हो। (सूत्र ३.१६–३.३४)
केही संस्करणले यसपछिको वाक्य “एतेन शब्दाद्यन्तर्धानमुक्तम्” लाई छुट्टै सूत्र ३.२२ गन्छन्; त्यो वाक्य व्यासभाष्यको हो।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा