सूत्र ४.२९
प्रसङ्ख्यानेऽप्यकुसीदस्य सर्वथा विवेकख्यातेर्धर्ममेघः समाधिः ॥
॥ ४.२९ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
prasaṅkhyāne'pyakusīdasya sarvathā vivekakhyāterdharmameghaḥ samādhiḥ
शब्दार्थ
मस्यौदाप्रसङ्ख्याने अपि अकुसीदस्य सर्वथा विवेक-ख्यातेः धर्म-मेघः समाधिः
- प्रसङ्ख्यानेprasaṅkhyāne
- सर्वोच्च विवेकज्ञानमा
- अपिapi
- पनि
- अकुसीदस्यakusīdasya
- ब्याज नखोज्नेको
- सर्वथाsarvathā
- सबै प्रकारले
- विवेकviveka
- विवेक
- ख्यातेःkhyāteḥ
- स्पष्ट बोधबाट
- धर्मdharma
- धर्म
- मेघःmeghaḥ
- बादल
- समाधिःsamādhiḥ
- समाधि
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
सबैभन्दा उच्च विवेकमा पनि केही लाभ नखोज्नेमा विवेक पूरा खुल्छ, र त्यसबाट धर्ममेघ अर्थात् "धर्मको बादल" नामको समाधि हुन्छ।
अर्थ
उच्च विवेकज्ञानमा समेत लाभ नखोज्ने र सर्वथा विवेकख्यातिमा रहनेका लागि धर्ममेघ समाधि हुन्छ।
व्याख्या
साधनाको अन्तिम अवस्थाको नाम अचम्मको छ। प्रसङ्ख्यान भनेको सबैभन्दा उच्च विवेकज्ञान हो। कुसीद भनेको ब्याजमा पैसा लगाउनु; अकुसीद भनेको त्यसबाट पनि कुनै ब्याज नखोज्नु। व्यासभाष्यअनुसार साधकले यसबाट पनि केही नमाग्दा, त्यहाँ पनि वैराग्य राख्दा, विवेक सबै प्रकारले रहन्छ। छापका बीउ नष्ट भएकाले खाडलमा अरू विचार उठ्दैनन् (४.२७)। त्यसबेला धर्ममेघ नामको समाधि हुन्छ। अर्को सूत्रले यसको फल भन्छ: क्लेश र कर्मको अन्त (४.३०)।
दृष्टान्त · सूत्र ४.२९
धर्म बर्साउने बादल
सूत्रले यो समाधिलाई "धर्ममेघ" नाम दिन्छ: धर्मको बादल। मेघ भनेको वर्षा गर्ने बादल हो, त्यसैले परम्परा यो नामलाई धर्म बर्साउने बादल भनेर बुझ्छ। केही नमाग्ने मनमा यो समाधि आउँछ, र त्यसपछि क्लेश र कर्म छुट्छन् (४.३०)।
मुख्य शब्द
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा