जस्तो मति, उस्तै गति
मुख्य श्लोक
मुक्ताभिमानी मुक्तो हि बद्धो बद्धाभिमान्यपि । किंवदन्तीह सत्येयं या मतिः सा गतिर्भवेत् ॥
॥ १.११ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
muktābhimānī mukto hi baddho baddhābhimānyapi । kiṃvadantīha satyeyaṃ yā matiḥ sā gatirbhavet ॥
अर्थ
आफूलाई मुक्त ठान्ने मुक्त, बाँधिएको ठान्ने बाँधिन्छ; दृष्टिकोणले जीवनको दिशा प्रभावित गर्छ।
सार
जस्तो मति, उस्तै गति।
विस्तार · थप शब्दमा
आफूलाई मुक्त ठान्ने मुक्त हुन्छ, बाँधिएको ठान्ने बाँधिन्छ—अष्टावक्रले ‘जस्तो मति, उस्तै गति’ भन्ने भनाइलाई यहीँ जोड्छन्। यहाँको केन्द्र आफूलाई कुन स्वरूपमा चिनिन्छ भन्ने हो: सीमित र बन्धित जीवका रूपमा, कि मुक्त आत्मस्वरूपमा। यसलाई इच्छा गरेकै भरमा बाहिरी परिस्थिति बदलिन्छ भन्ने अर्थमा नलिई, ‘म सधैँ यस्तै बाँधिएको रहन्छु’ भन्ने गहिरो पहिचानलाई प्रश्न गर्ने निम्तोका रूपमा हेर।
खण्डको प्रसङ्ग · तीन बिम्ब, एक लोकोक्ति
सर्पको विष र अमृत, निश्चयको आगो, डोरीको सर्प; अनि 'जस्तो मति उस्तै गति'।
यो प्रसङ्ग खण्डका ४ श्लोकको साझा हो।शब्दार्थ मस्यौदा
पदच्छेद: मुक्त-अभिमानी मुक्तः हि बद्धः बद्ध-अभिमानी अपि किंवदन्ती इह सत्या इयम् या मतिः सा गतिः भवेत्
- मुक्ताभिमानी
- आफूलाई मुक्त ठान्ने
- मुक्तः
- मुक्त
- हि
- निश्चय
- बद्धः
- बाँधिएको
- बद्धाभिमानी अपि
- आफूलाई बाँधिएको ठान्ने पनि
- किंवदन्ती
- लोकोक्ति
- इह
- यहाँ, संसारमा
- सत्या इयम्
- यो साँचो हो
- या मतिः
- जस्तो मति
- सा गतिः
- त्यस्तै गति
- भवेत्
- हुन्छ
आजका लागि
आज 'म यस्तै हुँ' भन्ने कुनै एक ठहर समातौँ र सोधौँ: यो ठहर हो कि तथ्य?
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
‘म यस्तै हुँ’ भन्ने कुन वर्णनले आफ्ना सम्भावना साँघुरो बनाउँछ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी