पासो र खड्ग
पहिलो पढाइ
देहाभिमानपाशेन चिरं बद्धोऽसि पुत्रक । बोधोऽहं ज्ञानखड्गेन तन्निकृत्य सुखी भव ॥
॥ १.१४ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
dehābhimānapāśena ciraṃ baddho'si putraka । bodho'haṃ jñānakhaḍgena tannikṛtya sukhī bhava ॥
अर्थ
प्रिय जनक, शरीरलाई नै “म” ठान्ने पासोले तिमी लामो समयदेखि बाँधिएका छौ; “म चेतना हुँ” भन्ने ज्ञानको तरबारले त्यो पासो काटेर सुखी होऊ।
सार
पासो: म शरीर हुँ। खड्ग: म चेतना हुँ।
विस्तार · थप शब्दमा
प्रिय जनक, शरीरलाई नै आफ्नो सम्पूर्ण स्वरूप ठान्ने पासोमा तिमी धेरै समयदेखि बाँधिएका छौ। ‘म चेतना हुँ’ भन्ने ज्ञानलाई तरबार बनाएर त्यही तादात्म्यको गाँठो काट र सुखी होऊ। यहाँ काट्नुपर्ने शरीर होइन, त्यसलाई नै अन्तिम ‘म’ मान्ने भ्रम हो; शरीरको हेरचाह गर्दै पनि आफ्नो अस्तित्वलाई त्यसको रूप, उमेर वा अवस्थामै सीमित नराख्ने विवेक जाग्न सक्छ।
खण्डको प्रसङ्ग · आत्मा के हो, भूल के हो
दस लक्षणको श्लोक (१.१२) पछि तीन भूल छोड्न भनिन्छ: प्रतिबिम्बको भाव, समाधिमा भर, सानो चित्त। १.१५ लाई अधिकारी चिह्न छ।
यो प्रसङ्ग खण्डका ६ श्लोकको साझा हो।शब्दार्थ मस्यौदा
पदच्छेद: देह-अभिमान-पाशेन चिरम् बद्धः असि पुत्रक बोधः अहम् (इति) ज्ञान-खड्गेन तत् निकृत्य सुखी भव
- देहाभिमानपाशेन
- 'म शरीर हुँ' भन्ने पासोले
- चिरम्
- लामो समयदेखि
- बद्धः असि
- बाँधिएका छौ
- पुत्रक
- प्रिय जनक (पुत्रक: 'छोरा' भन्ने स्नेहको सम्बोधन)
- बोधः अहम्
- 'म चेतना हुँ'
- ज्ञानखड्गेन
- ज्ञानको खड्गले
- तत्
- त्यो (पासो)
- निकृत्य
- काटेर
- सुखी भव
- सुखी होऊ
आजका लागि
आज ऐनामा हेर्दा एकपटक भनौँ: यो शरीर हो; हेर्ने म हुँ।
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
रूप नै आफ्नो सम्पूर्ण मूल्य होइन भने के बदलिन्छ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी