आकार र निराकार
साकारमनृतं विद्धि निराकारं तु निश्चलम् । एतत्तत्त्वोपदेशेन न पुनर्भवसम्भवः ॥
॥ १.१८ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
sākāramanṛtaṃ viddhi nirākāraṃ tu niścalam । etattattvopadeśena na punarbhavasambhavaḥ ॥
अर्थ
साकारलाई अनृत अर्थात् असत्य जान र निराकारलाई अचल; यस तत्त्वको उपदेशपछि पुनर्जन्मको सम्भावना रहँदैन।
सार
आकार बित्छ; निराकार रहन्छ।
विस्तार · थप शब्दमा
रूप भएका वस्तुलाई अन्तिम, स्वतन्त्र सत्य नठान; निराकार आत्मतत्त्वलाई निश्चल आधारका रूपमा चिन। यहाँ साकारलाई ‘अनृत’ भन्नुको आशय केवल वस्तु बदलिन्छन् भन्नेभन्दा गहिरो छ—तिनको परम सत्यतामाथि नै प्रश्न उठाइएको छ। यस तत्त्वको बोधबाट पुनर्जन्मको अन्त्य हुन्छ भन्ने ग्रन्थको शिक्षा हो; त्यसको दार्शनिक अर्थलाई धैर्यपूर्वक मनन गर।
खण्डको प्रसङ्ग · दुई उपमा, उपदेश सकियो
आकार-निराकार, ऐना-प्रतिबिम्ब, घडा-आकाश। दोस्रो प्रकरण जनकको अनुभवबाट सुरु हुन्छ।
यो प्रसङ्ग खण्डका ३ श्लोकको साझा हो।शब्दार्थ मस्यौदा
पदच्छेद: साकारम् अनृतम् विद्धि निराकारम् तु निश्चलम् एतत्-तत्त्व-उपदेशेन न पुनर्भव-सम्भवः
- साकारम्
- आकार भएको
- अनृतम्
- असत्य, टिक्ने नभएको
- विद्धि
- जान
- निराकारम्
- आकाररहित
- तु
- तर
- निश्चलम्
- अचल, स्थिर
- एतत्-तत्त्व-उपदेशेन
- यस तत्त्वको उपदेशले
- न
- छैन
- पुनर्भवसम्भवः
- फेरि जन्मने सम्भावना
आजका लागि
आज कुनै एक चीज (फूल, मोबाइल, मुड) हेरेर भनौँ: आकार हो, बित्छ।
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
बदलिइरहेको कुन कुरालाई स्थायी ठानिएको छ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी