कर्ता पनि होइन, भोक्ता पनि होइन
सन्दर्भसहित
धर्माधर्मौ सुखं दुःखं मानसानि न ते विभो । न कर्तासि न भोक्तासि मुक्त एवासि सर्वदा ॥
॥ १.६ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
dharmādharmau sukhaṃ duḥkhaṃ mānasāni na te vibho । na kartāsi na bhoktāsi mukta evāsi sarvadā ॥
अर्थ
हे विभु, धर्म-अधर्म र सुख-दुःख मनका हुन्, तिम्रा होइनन्; तिमी कर्ता होइनौ, भोक्ता होइनौ, सधैँ मुक्त नै छौ।
सार
पाप-पुण्य, सुख-दुःख मनका हुन्; साक्षी सधैँ मुक्त छ।
विस्तार · थप शब्दमा
धर्म–अधर्मका विचार र सुख–दुःखका अनुभव मनमा उठ्छन्; अष्टावक्रले सम्बोधन गरेको आत्मा तिनको साक्षी हो। त्यस आत्मस्वरूपमा तिमी न कर्ता हौ, न भोक्ता—तिम्रो मुक्ति कुनै नयाँ उपलब्धि होइन, सधैँको स्वरूप हो भन्ने यहाँको शिक्षा छ। यसलाई दैनिक जीवनमा बुझ्दा भने आफ्नो कर्मको जिम्मेवारी छोड्ने छुटका रूपमा लिनु हुँदैन; कर्म गर्दै पनि ‘हरेक घटना नै मेरो सम्पूर्ण परिचय हो’ भन्ने पकडलाई नियाल्न सकिन्छ।
खण्डको प्रसङ्ग · तिमी साक्षी हौ
पाँच श्लोकले 'म' को ठेगाना फेर्छन्: तत्त्व होइन, वर्ण होइन, कर्ता होइन; देख्ने साक्षी। १.६ लाई अधिकारी चिह्न छ।
यो प्रसङ्ग खण्डका ५ श्लोकको साझा हो।शब्दार्थ मस्यौदा
पदच्छेद: धर्म-अधर्मौ सुखम् दुःखम् मानसानि न ते विभो न कर्ता असि न भोक्ता असि मुक्तः एव असि सर्वदा
- धर्माधर्मौ
- धर्म र अधर्म, पुण्य र पाप
- सुखम् दुःखम्
- सुख र दुःख
- मानसानि
- मनका (धर्म)
- न ते
- तिम्रा होइनन्
- विभो
- हे व्यापक
- कर्ता
- कर्ता
- भोक्ता
- भोक्ता, फल भोग्ने
- असि
- हौ
- मुक्तः एव
- मुक्त नै
- सर्वदा
- सधैँ
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
अहंकारसँगको तादात्म्य कम हुँदा पनि जिम्मेवारी कसरी कायम रहन सक्छ?
यी श्लोक प्रकरणभित्रै, सन्दर्भसहित पढिन्छन्; आजको श्लोकजस्ता दैनिक ठाउँमा आउँदैनन्।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी