निश्चयको आगो
पहिलो पढाइ
एको विशुद्धबोधोऽहमिति निश्चयवह्निना । प्रज्वाल्याज्ञानगहनं वीतशोकः सुखी भव ॥
॥ १.९ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
eko viśuddhabodho'hamiti niścayavahninā । prajvālyājñānagahanaṃ vītaśokaḥ sukhī bhava ॥
अर्थ
“म एक, शुद्ध चेतना हुँ” भन्ने निश्चयको अग्निले अज्ञानको घना वन जलाऊ; शोकमुक्त भएर सुखी होऊ।
सार
एउटै निश्चय, 'म शुद्ध चेतना हुँ', त्यही आगो हो।
विस्तार · थप शब्दमा
‘म एक विशुद्ध चेतना हुँ’ भन्ने निश्चयलाई अग्निजस्तो प्रखर बनाऊ, अष्टावक्र भन्छन्; त्यसले अज्ञानको घना वन जलाउँछ। यहाँ अज्ञान भनेको आफ्नो स्वरूप नचिनेर बदलिँदा परिचय र अवस्थालाई नै सम्पूर्ण ‘म’ ठान्नु हो। यो बोधमा स्पष्ट हुँदै जाँदा शोकको पकडबाट छुटेर सुखी रहने बाटो खुल्छ; यसलाई दुःख दबाउने आदेशभन्दा आत्मस्वरूप चिन्न दिएको निम्तोका रूपमा मनन गर।
खण्डको प्रसङ्ग · तीन बिम्ब, एक लोकोक्ति
सर्पको विष र अमृत, निश्चयको आगो, डोरीको सर्प; अनि 'जस्तो मति उस्तै गति'।
यो प्रसङ्ग खण्डका ४ श्लोकको साझा हो।शब्दार्थ मस्यौदा
पदच्छेद: एकः विशुद्ध-बोधः अहम् इति निश्चय-वह्निना प्रज्वाल्य अज्ञान-गहनम् वीत-शोकः सुखी भव
- एकः
- एक, अद्वितीय
- विशुद्धबोधः
- विशुद्ध चेतना
- अहम् इति
- 'म हुँ' भन्ने
- निश्चयवह्निना
- निश्चयरूपी आगोले
- प्रज्वाल्य
- जलाएर
- अज्ञानगहनम्
- अज्ञानको घना जङ्गल
- वीतशोकः
- शोकरहित
- सुखी भव
- सुखी होऊ
आजका लागि
आज कुनै उदास क्षणमा सम्झौँ: उदासी देखिन्छ; देख्ने चेतना उदास छैन।
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
आफ्नोबारे कुन मान्यता जाँच्न लायक छ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी