दुःखको जरो र औषधि
मुख्य श्लोकपहिलो पढाइ
द्वैतमूलमहो दुःखं नान्यत्तस्याऽस्ति भेषजम् । दृश्यमेतन् मृषा सर्वमेकोऽहं चिद्रसोमलः ॥
॥ २.१६ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
dvaitamūlamaho duḥkhaṃ nānyattasyā'sti bheṣajam । dṛśyametan mṛṣā sarvameko'haṃ cidrasomalaḥ ॥
अर्थ
अहो! दुःखको जरो द्वैत हो, त्यसको अर्को औषधि छैन: यो देखिने सबै मिथ्या हो; म एक, निर्मल चेतनासार हुँ।
सार
दुःखको जरो द्वैत; औषधि एउटै: दृश्य मिथ्या, म चेतनासार।
विस्तार · थप शब्दमा
जनक दुःखको मूललाई ‘म’ र आफूबाट अलग ठानिएको जगत्बीचको द्वैतमा देख्छन्। त्यसको औषधि पनि स्पष्ट छ: दृश्यलाई नै अन्तिम सत्य ठान्ने भ्रम हटाएर आफूलाई एक निर्मल चेतनस्वरूप चिन्नु। यसलाई ‘दुःखको कुनै उपचार छैन’ भनेर पढ्दा श्लोकको आधा तर्क हराउँछ। यहाँ औषधि छ, र त्यो आत्मबोध हो भन्ने दार्शनिक दाबी गरिएको छ; यो शरीर वा मनको उपचारसम्बन्धी विधान होइन।
खण्डको प्रसङ्ग · त्रिपुटी, द्वैत, बन्धन, मोक्ष र पकड
ज्ञाता-ज्ञेयको त्रिपुटीदेखि बाँच्ने चाहनासम्म: हरेक श्लोकले 'म' टेकेको अर्को एउटा आधार हटाउँछ।
यो प्रसङ्ग खण्डका ८ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- द्वैत
- द्वैत
- भेषज
- औषधि
- अमल
- निर्मल (हिन्दी पाठअनुसार)
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
कहाँ 'अर्को' लाई विपक्षी बनाउने बानीले दुःख बढाउँछ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी