कल्पित उपाधि
बोधमात्रोऽहमज्ञानाद् उपाधिः कल्पितो मया । एवं विमृशतो नित्यं निर्विकल्पे स्थितिर्मम ॥
॥ २.१७ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
bodhamātro'hamajñānād upādhiḥ kalpito mayā । evaṃ vimṛśato nityaṃ nirvikalpe sthitirmama ॥
अर्थ
म चेतनामात्र हुँ; अज्ञानले उपाधि कल्पना गरेको रहेछु। यसरी निरन्तर मनन गर्दा निर्विकल्प स्वरूपमा स्थिति हुन्छ।
सार
म चेतनामात्र हुँ; उपाधि कल्पित हुन्।
विस्तार · थप शब्दमा
‘म यही पद हुँ, यही देह हुँ, यही कथा हुँ’—यस्ता सीमित परिचयलाई जनक अज्ञानले कल्पित उपाधिका रूपमा हेर्छन्। आफ्नो स्वरूप चेतनामात्र हो भन्ने मननमा फर्किरहँदा ती परिचयको पूर्ण सत्यतामाथिको विश्वास खुकुलो हुन्छ। ‘निर्विकल्पमा स्थिति’ लाई विचारसँग युद्ध गरेर दिमाग खाली पार्नु नठान; यहाँ आत्मालाई छुट्टाछुट्टै सीमामा बाँध्ने कल्पनाभन्दा परको चेतनामा टिकेको भाव छ।
खण्डको प्रसङ्ग · त्रिपुटी, द्वैत, बन्धन, मोक्ष र पकड
ज्ञाता-ज्ञेयको त्रिपुटीदेखि बाँच्ने चाहनासम्म: हरेक श्लोकले 'म' टेकेको अर्को एउटा आधार हटाउँछ।
यो प्रसङ्ग खण्डका ८ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- उपाधि
- उपाधि, सीमा लगाउने विशेषण
- विमृशत
- मनन गर्दै
- निर्विकल्प
- निर्विकल्प, भेदरहित
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
कुन परिचय व्यवहारमा उपयोगी छ, तर निरपेक्ष बनाउँदा साँघुरो बन्छ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी