न बन्धन, न मोक्ष
न मे बन्धोऽस्ति मोक्षो वा भ्रान्तिः शान्ता निराश्रया । अहो मयि स्थितं विश्वं वस्तुतो न मयि स्थितम् ॥
॥ २.१८ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
na me bandho'sti mokṣo vā bhrāntiḥ śāntā nirāśrayā । aho mayi sthitaṃ viśvaṃ vastuto na mayi sthitam ॥
अर्थ
मेरो आत्मस्वरूपमा न बन्धन छ न मोक्ष; निराधार भ्रम शान्त भएको छ। ममा स्थित देखिने विश्व वास्तवमा ममा स्थित छैन।
सार
न बन्धन, न मोक्ष; भ्रम शान्त भयो।
विस्तार · थप शब्दमा
मुक्ति खोजेर सुरु भएको संवाद यहाँ अर्को सूक्ष्म मोडमा पुग्छ: आत्मा कहिल्यै बाँधिएको थिएन भने त्यसमा नयाँ मुक्ति थपिने पनि होइन। जनकका अनुसार शान्त भएको कुरा भ्रम हो। विश्व ‘ममा छ’ भन्ने आधारको भाषा पनि अन्ततः कुनै वास्तविक बोझ वा सम्बन्ध बाँकी रहेको अर्थमा लिन मिल्दैन। यो विरोधाभासले आत्मालाई संसार धान्ने अर्को वस्तु बनाइहाल्ने हाम्रो बानीलाई समेत प्रश्न गर्छ।
खण्डको प्रसङ्ग · त्रिपुटी, द्वैत, बन्धन, मोक्ष र पकड
ज्ञाता-ज्ञेयको त्रिपुटीदेखि बाँच्ने चाहनासम्म: हरेक श्लोकले 'म' टेकेको अर्को एउटा आधार हटाउँछ।
यो प्रसङ्ग खण्डका ८ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- बन्ध / मोक्ष
- बन्धन / मोक्ष
- भ्रान्ति
- भ्रान्ति, भ्रम
- निराश्रय
- निराधार
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
भ्रमको सीमा हट्दा केही थपिएको हो, कि एउटा मान्यता सकिएको?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी