बाँच्ने चाहना नै बन्धन
पहिलो पढाइसन्दर्भसहित
नाहं देहो न मे देहो जीवो नाहमहं हि चित् । अयमेव हि मे बन्ध आसीद्या जीविते स्पृहा ॥
॥ २.२२ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
nāhaṃ deho na me deho jīvo nāhamahaṃ hi cit । ayameva hi me bandha āsīdyā jīvite spṛhā ॥
अर्थ
म देह होइन, देह मेरो होइन, जीव पनि होइन—म चेतना हुँ। बाँच्ने चाहना नै मेरो बन्धन रहेछ।
सार
म देह होइन, जीव होइन, चेतना हुँ; बाँच्ने चाहना नै बन्धन थियो।
विस्तार · थप शब्दमा
जनक देह, देहको स्वामित्व र सीमित जीवको पहिचानबाट आफ्नो स्वरूप अलग गर्छन्—‘म चेतना हुँ।’ त्यसपछि उनी जीवनलाई समातिरहने तृष्णालाई बन्धन भन्छन्। यसको मर्म मृत्युलाई रोज्नु वा शरीरको हेरचाह छोड्नु होइन; ‘यही देह र कथा जोगिए मात्र म रहन्छु’ भन्ने भययुक्त पकडलाई मनन गर्नु हो। जीवनप्रति कोमल रहँदै पनि त्यसलाई आफ्नो सम्पूर्ण अस्तित्वको सीमा नबनाउने प्रश्न यहाँ उठ्छ।
खण्डको प्रसङ्ग · त्रिपुटी, द्वैत, बन्धन, मोक्ष र पकड
ज्ञाता-ज्ञेयको त्रिपुटीदेखि बाँच्ने चाहनासम्म: हरेक श्लोकले 'म' टेकेको अर्को एउटा आधार हटाउँछ।
यो प्रसङ्ग खण्डका ८ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- देह
- देह
- जीव
- जीव
- स्पृहा
- स्पृहा, चाहना
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
जीवन उस्तै रहोस् भन्ने माग नगरी त्यसको हेरचाह कसरी गर्न सकिन्छ?
यी तीन श्लोक सन्दर्भबिना सजिलै गलत बुझिन्छन् (कल्पनामात्र, बाँच्ने चाहना, डुब्ने जहाज); दैनिक स्लटमा राखिँदैन।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी