आत्मज्ञानमा तृप्त
निःस्पृहं मानसं यस्य नैराश्येऽपि महात्मनः । तस्यात्मज्ञानतृप्तस्य तुलना केन जायते ॥
॥ ३.१२ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
niḥspṛhaṃ mānasaṃ yasya nairāśye'pi mahātmanaḥ । tasyātmajñānatṛptasya tulanā kena jāyate ॥
अर्थ
आशा नरहँदा पनि चाहनाको पकडबाट मुक्त र आत्मज्ञानमै तृप्त महात्माको तुलना कोसँग हुन्छ?
सार
आशा नरहँदा पनि निस्पृह, आत्मज्ञानमा तृप्त: तुलना केसँग?
विस्तार · थप शब्दमा
आत्मज्ञानमा तृप्त मनले अर्को उपलब्धिबाट आफ्नो पूर्णताको प्रमाण खोजिरहनुपर्दैन। अष्टावक्र यस्तो महात्माको तुलना केसँग गर्ने भनेर सोध्छन्। ‘नैराश्य’ लाई यहाँ जीवनप्रति निराशा भनेर सीधै नबुझ; आशा वा अपेक्षा नरहँदा पनि तृष्णाले नचल्ने स्थितिको भाव छ। नेपाली र हिन्दी व्याख्याले यसलाई मोक्षको चाहनासमेत नबाँकी रहने अर्थमा खोलेका छन्—मुक्तिलाई पनि भविष्यको पुरस्कार बनाएर समात्न नपर्ने तृप्ति।
खण्डको प्रसङ्ग · तृप्ति, लिने-छोड्ने र भित्री कषाय
आत्मज्ञानमा तृप्त, लिने-छोड्नेको आग्रहबाट मुक्त, र भित्रका कषाय छोडेकालाई आइपरेको भोगले चलाउँदैन।
यो प्रसङ्ग खण्डका ३ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- निःस्पृह
- निस्पृह, चाहनारहित
- नैराश्य
- नैराश्य: आशा / अपेक्षा नरहनु (समीक्ष्य)
- तृप्त
- तृप्त
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
आशा गरेको नतिजा नआउँदा आफ्नो मूल्यको बोधमा के बाँकी रहन्छ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी