आइपरेको भोगले न दुःख, न हर्ष
मुख्य श्लोकपहिलो पढाइ
अन्तस्त्यक्तकषायस्य निर्द्वन्द्वस्य निराशिषः । यदृच्छयागतो भोगो न दुःखाय न तुष्टये ॥
॥ ३.१४ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
antastyaktakaṣāyasya nirdvandvasya nirāśiṣaḥ । yadṛcchayāgato bhogo na duḥkhāya na tuṣṭaye ॥
अर्थ
भित्रका राग–द्वेष छोडी द्वन्द्व र अपेक्षाबाट मुक्त भएकालाई सहजै आएको भोगले न दुःखी बनाउँछ, न उछाल्छ।
सार
भित्र कषाय छैन; आइपरेको भोगले न दुःख, न हर्ष।
विस्तार · थप शब्दमा
अध्यायको अन्त्यमा अष्टावक्र बाहिरको भोगभन्दा भित्र बाँकी रहेको राग–द्वेषतिर फर्कन्छन्। ती कषायहरू खुकुला भएका, द्वन्द्व र फलको आशाले नतानिएका व्यक्तिलाई संयोगले प्राप्त सुख–सुविधाले आफ्नो वशमा पार्दैनन्। पाएको कुरा भोग्नु र त्यसबाटै आफ्नो पूर्णता वा अपूर्णताको फैसला गर्नु फरक कुरा हो। यहाँको समता जीवन नछुने चिसोपन होइन; आउने अनुभवसँग रहँदा पनि तिनको दास नबन्ने भित्री स्वतन्त्रताको चित्र हो।
खण्डको प्रसङ्ग · तृप्ति, लिने-छोड्ने र भित्री कषाय
आत्मज्ञानमा तृप्त, लिने-छोड्नेको आग्रहबाट मुक्त, र भित्रका कषाय छोडेकालाई आइपरेको भोगले चलाउँदैन।
यो प्रसङ्ग खण्डका ३ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- कषाय
- कषाय: भित्री रङ, अवशेष
- निर्द्वन्द्व
- द्वन्द्वरहित
- यदृच्छया
- यदृच्छया: संयोगले, आफैँ
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
सुखद कुरा त्यसको निरन्तरताको माग नगरी ग्रहण गर्न सकिन्छ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी