न हर्ष, न क्रोध
मुख्य श्लोकपहिलो पढाइ
धीरस्तु भोज्यमानोऽपि पीड्यमानोऽपि सर्वदा । आत्मानं केवलं पश्यन् न तुष्यति न कुप्यति ॥
॥ ३.९ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
dhīrastu bhojyamāno'pi pīḍyamāno'pi sarvadā । ātmānaṃ kevalaṃ paśyan na tuṣyati na kupyati ॥
अर्थ
सत्कार–भोग पाए पनि पीडा भोगे पनि आत्मामा दृष्टि राख्ने धीर व्यक्ति न हर्षले उछालिन्छ, न क्रोधले चल्छ।
सार
सत्कार पाए पनि, पीडा पाए पनि: न हर्ष, न क्रोध।
विस्तार · थप शब्दमा
अनुकूल व्यवहारले तुरुन्त उचालिनु र प्रतिकूल व्यवहारले तुरुन्त रिसमा बग्नु मनको परिचित चाल हो। अष्टावक्रको धीर व्यक्ति यी अवस्थाबीच पनि आत्मस्वरूपमा दृष्टि राख्छ। यसको अर्थ पीडा थाहा नहुनु वा अन्याय स्वीकारिरहनु होइन; प्रतिक्रिया उठ्दा त्यसैलाई आफ्नो सम्पूर्ण स्वरूप बनाएर नबग्नु हो। स्थिरताले परिस्थितिअनुसार स्पष्ट र आवश्यक कदम चाल्ने ठाउँ पनि खोल्न सक्छ।
खण्डको प्रसङ्ग · स्तुति, पीडा, शरीरको काम र मृत्यु
धीर व्यक्तिको चित्र: सत्कार र पीडामा समान, आफ्नो शरीर अर्काको जस्तो, मृत्यु नजिक पनि त्रासरहित।
यो प्रसङ्ग खण्डका ३ श्लोकको साझा हो।मुख्य शब्द
- भोज्यमान
- भोग गराइएको, सत्कार पाएको
- पीड्यमान
- पीडित
- कुप्यति
- क्रोधित हुन्छ
मनन · एउटा प्रश्न, आफैँसँग।
प्रशंसा वा क्रोधमा निर्णय नसुम्पी प्रतिक्रिया दिन केले सघाउँछ?
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ, विस्तार र सन्दर्भ: एआईको सहयोगले लेखिएको मस्यौदा, विज्ञको समीक्षा बाँकी