राजविद्याराजगुह्ययोग
अर्पणको सरलता र निष्ठा३४ श्लोक · ४ खण्डकृष्णले जगत्सँग आफ्नो व्यापक तर निर्लिप्त सम्बन्ध र सरल भक्तिको महत्त्व बताउनुहुन्छ। प्रेमपूर्वक गरिएको सानो अर्पणदेखि सबै कर्मको समर्पणसम्म, भक्ति सबैका लागि खुला मार्गका रूपमा प्रस्तुत हुन्छ।
व्याप्ति र निर्लिप्तता · भक्तिको व्यापक दृष्टि · काम्य उपासना र अनन्य निष्ठा · सरल अर्पण र खुला मार्ग
दृश्यहरू
४अध्यायलाई चित्रमा: हरेक दृश्यमा आजको जीवनका झ्याल
खण्डहरू
व्याप्ति र निर्लिप्तता
सबै प्राणी ईश्वरमा आश्रित भए पनि ईश्वरलाई सीमित वस्तुजस्तो संसारभित्र बाँध्न सकिँदैन। प्राणीहरू ममा छन् र छैनन् भन्ने कथनहरू यही गहिरो सम्बन्ध बुझाउन आएका हुन्। आकाश र वायुको उपमा आश्रय र निर्लिप्तता दुवै स्पष्ट गर्छ।
भक्तिको व्यापक दृष्टि
कृष्णलाई यज्ञका अङ्ग, जगत्का माता-पिता, आश्रय, साक्षी र बीजका रूपमा वर्णन गरिएको छ। यसले उपासनालाई एक सीमित कर्ममा मात्र बन्द गर्दैन। जीवनका अनेक सम्बन्ध र अनुभव दिव्य स्मरणका अवसर हुन सक्छन्।
काम्य उपासना र अनन्य निष्ठा
स्वर्ग वा भोगका लागि गरिने उपासनालाई अनन्य ईश्वरनिष्ठाबाट छुट्याइएको छ। सीमित लक्ष्यको फल पनि सीमित हुन्छ भन्ने शिक्षा हो। योगक्षेमको आश्वासनलाई सबै व्यक्तिगत चाहना जसरी पनि पूरा हुने व्यापारिक वचनका रूपमा बुझ्नु हुँदैन।
सरल अर्पण र खुला मार्ग
पत्र, फूल, फल र जलको उदाहरणले वस्तुको मूल्यभन्दा भक्तिभाव महत्त्वपूर्ण भएको देखाउँछ। सामाजिक रूपमा वञ्चित मानिएका वर्गलाई समेत परमगतिको मार्ग खुला भनिएको छ। पाप वा सामाजिक जन्मसम्बन्धी ऐतिहासिक शब्दलाई आजका व्यक्तिको सम्मान घटाउन प्रयोग गर्नु यसको समावेशी निष्कर्षसँग मेल खाँदैन।
आजको जीवनमा
कसैको जन्मदिनमा महँगो उपहार दिन नसके पनि समय दिएर सुन्नु वा आफ्नै हातले सानो कार्ड बनाउनु अर्थपूर्ण हुन सक्छ। प्रेमपूर्वक गरिएको सरल अर्पणको शिक्षाबाट हामी बाहिरी आकारभन्दा मनको इमानदारीको महत्त्व बुझ्न सक्छौँ। यसले धार्मिक अर्पणको मूल अर्थलाई हटाउँदैन।
पढाइ, घरको काम वा पेशामा कसैले नहेर्दा पनि राम्रोसँग काम गर्ने प्रयास गरौँ। भाँडा मिलाउनु वा साथीलाई पाठ बुझाउनु सानो लागे पनि सम्बन्धमा योगदान दिन्छ। बच्चाको सहयोगलाई महँगो पुरस्कारसँग मात्र नजोडी कदर गर्न सकिन्छ।
गल्ती गरेको व्यक्ति सुधार्न सक्छ भन्ने आशा राखौँ। तर सुधार भनेको माफी माग्नु मात्र होइन, हानि सच्याउने र व्यवहार बदल्ने प्रयास पनि हो। परिवार वा कक्षामा आर्थिक अवस्था र सामाजिक पहिचानका आधारमा कसैलाई सहभागी हुनबाट नरोकिने वातावरण बनाऔँ।
- सानो सहयोग पनि मनदेखि गरौँ।९.२६
- दैनिक काममा ध्यान र इमानदारी राखौँ।९.२७
- उपहारको मूल्यलाई पैसाले मात्र ननापौँ।९.२६
- सबैलाई सहभागी हुने सम्मानजनक अवसर दिऔँ।९.२९९.३२
- गल्तीपछि माफीसँगै व्यवहार सुधार्ने कदम चालौँ।९.३०९.३१
- आफ्नो वा अरूको विगतको गल्तीलाई स्थायी परिचय नबनाऔँ।९.३०९.३१
- घर, कक्षा र काममा एउटै इमानदारी अभ्यास गरौँ।९.२७
परिवार वा कक्षामा कुरा गरौँ
पैसा खर्च नगरी परिवार वा साथीलाई दिन सक्ने अर्थपूर्ण सहयोग के हो?
आजको जीवनसँग जोडिएका कुरा श्लोकबाट प्रेरित व्यावहारिक व्याख्या हुन्; ती संस्कृत श्लोकको सीधा अनुवाद होइनन्।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org