सूत्र १.१५
दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम् ॥
॥ १.१५ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
dṛṣṭānuśravikaviṣayavitṛṣṇasya vaśīkārasaṃjñā vairāgyam
शब्दार्थ
मस्यौदादृष्ट-आनुश्रविक-विषय-वितृष्णस्य वशीकार-संज्ञा वैराग्यम्
- दृष्टdṛṣṭa
- देखिएका, यही लोकका
- आनुश्रविकānuśravika
- सुनिएका, शास्त्रमा वर्णित
- विषयviṣaya
- भोगका वस्तु
- वितृष्णस्यvitṛṣṇasya
- तिर्खा नभएको व्यक्तिको
- वशीकारvaśīkāra
- वशमा राख्नु, मालिकपन
- संज्ञाsaṃjñā
- बोध
- वैराग्यम्vairāgyam
- वैराग्य
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
देखेका र सुनेका सुखको तिर्खा नरहँदा आउने "म यसको दास होइन" भन्ने बोध वैराग्य हो।

अर्थ
देखेका वा सुनेका भोगका विषयप्रतिको तृष्णाबाट मुक्त व्यक्तिको वशीकार अवस्था वैराग्य हो।
व्याख्या
व्यासभाष्यअनुसार "देखेका" विषय यही संसारका सुख हुन्; भाष्यका उदाहरण: स्त्री (अर्थात् कामसुख), अन्नपान र ऐश्वर्य। "सुनेका" विषय शास्त्रमा वर्णन गरिएका स्वर्ग र दिव्य अवस्था हुन्। ती नजिक हुँदा पनि विवेकको बलले तिनको दोष देखेर मन न तानिन्छ, न घृणा गर्छ; यही "वशीकार" हो। वैराग्य भनेको सुखलाई घृणा गर्नु होइन, सुखको मालिक हुनु हो, दास होइन। हाम्रो पढाइमा: तान्ने कुरा आउँदा तुरुन्त पूरा नगरी एकछिन रोकिनु यही मालिकपनको सानो अभ्यास हो।
आजको लागि
कुनै चाह आउँदा तुरुन्त पूरा नगरी दुई मिनेट हेरौँ: के त्यो आफैँ कमजोर हुन्छ?
मुख्य शब्द
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा
