१.१२ ले अभ्यास र वैराग्यलाई जोडी बनाउँछ। १.१५ वैराग्यलाई यसरी चिनाउँछ: देखेका र सुनेका सुखप्रति तिर्खा नरहँदा आउने मालिकपनको बोध। १.१६ अझ अघि जान्छ: द्रष्टालाई चिनेपछि प्रकृतिका गुणप्रति नै तिर्खा नरहनु।
व्यासभाष्यअनुसार वैराग्य भनेको न समात्नु, न धकेल्नु हो: विषय नजिक हुँदा पनि मन त्यसको दास नबन्नु। यो गीताको कर्मफलको शिक्षासँग मिल्दोजुल्दो लाग्छ, तर यहाँको भाषा फरक छ: यहाँ कुरा मनका तरङ्ग थामिने हो।
आजको जीवनमा
हाम्रो पढाइमा, यही कुरा नतिजा पर्खिने बेलामा देखिन्छ। अन्तर्वार्तापछि इमेल बारम्बार खोल्नु, परीक्षाफल आउनुअघि निदाउन नसक्नु: मेहनत सकियो, तर मन अझै नतिजामा झुन्डिएको हुन्छ। राम्रो तयारी गर्नु र नतिजामा झुन्डिनु फरक कुरा हुन्।
तीन भाग छुट्याऔँ: म आफैँ गर्न सक्ने काम, म प्रभाव पार्न सक्ने कुरा, र मेरो हातबाहिरको कुरा। पहिलोमा मन दिऔँ, दोस्रोमा बुद्धि लगाऔँ, तेस्रोलाई छोडौँ। नतिजा जे आए पनि मेरो मूल्य त्यसैमा मात्र झुन्डिएको छैन।
तीन अवस्था
१
अन्तर्वार्तापछिको पर्खाइ
ललितपुरकी प्रिया एउटा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको अन्तर्वार्ता दिएर फर्किइन्। नतिजा दुई हप्तामा आउँछ भनिएको थियो, तर उनी हरेक दस मिनेटमा इमेल हेर्छिन्, र अफिसको अर्को काम अधुरै छ। बेलुका उनले फोनका सूचना बन्द गरिन् र इमेल दिनमा दुई पटक मात्र हेर्ने निर्णय गरिन्।
पहिलो अवस्थामा तपाईं कुन बाटो रोज्नुहुन्छ?
अङ्क छैन, सही–गलत छैन। एउटा रोज्नुहोस्, अनि अरू बाटोका कुरा पनि पढ्न सक्नुहुन्छ।
हरेक पटक हेर्दा केहीबेर राहत मिल्छ, तर पकड झन् कस्छ। नतिजा हेर्ने समय तोक्दा मन अरू काममा फर्किन सक्छ।
चासो पनि जोगियो, दिन पनि जोगियो। अभ्यास र वैराग्य यहाँ सँगै छन्।
निराशाबाट बच्न चाहना नै नकार्नु वैराग्य होइन। चाहना स्वीकार्दै पकड खुकुलो पार्न सकिन्छ।
एउटा सम्भावित बाटो
तोकिएको बेला फलोअप गरौँ, र बाँकी समय आफूले रोजेको काममा लगाऔँ।
किन
पर्खाइ पनि दिनकै भाग हो। नतिजामाथिको पकड खुकुलो हुँदा हातको काममा मन फर्किन्छ।
२
SEE अघिको रात
बुटवलका हरि छोरी सिर्जनाको SEE परीक्षाअघि निदाउन सक्दैनन्। "प्रथम हुनैपर्छ" भन्ने उनको चिन्ता छोरीमा सर्दै छ। एक बेलुका सिर्जनाले भनी, "बुबा, म डराएर पढ्न सक्दिनँ।" त्यसपछि हरिले नतिजाको कुरा छोडेर तयारीको कुरा गर्न थाले।
एउटा सम्भावित बाटो
नतिजाको सट्टा तयारी, आराम र सहयोगबारे कुरा गरौँ।
किन
अभिभावकको चिन्ता बच्चाको काँधमा बोझ बन्न सक्छ। मेहनतको कदर गर्दा बच्चा डरबिना पढ्न सक्छ।
३
सुनसान सुरुवात
पोखराको एउटा सानो टोलीले होमस्टे बुकिङको वेबसाइट महिनौँ लगाएर बनायो। सुरु भएको पहिलो महिना धेरै कम बुकिङ आयो। टोलीकी नेतृ अञ्जुले भनिन्, "हामीले राम्रो काम गर्यौँ; अब के सिक्ने भनेर हेरौँ।"
एउटा सम्भावित बाटो
मेहनतको कदर गरौँ, र नतिजाबाट सिक्ने कुरा खोजौँ।
किन
कम नतिजाले मेहनत खेर गयो भन्दैन। नतिजामा अड्किनुभन्दा त्यसबाट सिक्नु उपयोगी हुन्छ।
एउटा वैकल्पिक अभ्यास · करिब ३ मिनेट
आफूलाई महत्त्वपूर्ण लागेको एउटा नतिजा सम्झौँ।
तीन भाग छुट्याऔँ: म गर्न सक्ने, म प्रभाव पार्न सक्ने, र मेरो हातबाहिरको।
पहिलो भागबाट एउटा काम रोजौँ, र नतिजा हेर्ने एउटा समय तय गरौँ।
यो नतिजामा नझुन्डिने आफ्नो एउटा मूल्य वा सम्बन्ध सम्झौँ।
जुनसुकै बेला रोक्न सकिन्छ। मन झन् भारी भए रोकौँ: खुट्टाले भुइँ छोऔँ, अनि वरिपरि देखिने तीनवटा कुराको नाम लिऔँ।
यसको अर्थ होइन
वैराग्यले समयसीमा, जवाफदेहिता, लक्ष्य वा अन्यायविरुद्धको काम हटाउँदैन।
साथमा लैजाने कुरा
राम्रो मेहनत र अनिश्चितता सँगै रहन सक्छन्।
नतिजा हेरौँ, तर त्यसलाई आफ्नो पूरा पहिचान नबनाऔँ।
आफैँलाई सोधौँ
मेरो मेहनतले साँच्चै केमा प्रभाव पार्छ?
नतिजा आएपछि म के सिक्न चाहन्छु?
म लक्ष्य पछ्याउँदै छु, कि आफू माया पाउन योग्य छु भन्ने प्रमाण खोज्दै छु?
यी प्रश्न मनमनै सोच्नका लागि हुन्; यहाँ केही लेख्नु वा पठाउनु पर्दैन।
परिवारमा कुरा गरौँ
कुनै प्रतियोगिता वा परीक्षाअघि राम्रो तयारी के हो, र नतिजा जे आए पनि एकअर्कालाई कसरी साथ दिने, कुरा गरौँ।