पाद १

भाषा र अक्षर

भाषा

अक्षरको आकार

रङ

यो छनोट यही फोनमा सुरक्षित रहन्छ।

समाधिपादः · निर्मल मणिदेखि निर्बीज समाधिसम्म

सूत्र १.४२

तत्र शब्दार्थज्ञानविकल्पैः सङ्कीर्णा सवितर्का समापत्तिः ॥

॥ १.४२ ॥
रोमन लिपिमा (IAST)

tatra śabdārthajñānavikalpaiḥ saṅkīrṇā savitarkā samāpattiḥ

शब्दार्थ

मस्यौदा

तत्र शब्द-अर्थ-ज्ञान-विकल्पैः सङ्कीर्णा सवितर्का समापत्तिः

तत्रtatra
त्यसमा
शब्दśabda
शब्द, नाम
अर्थartha
वस्तु
ज्ञानjñāna
बुझाइ
विकल्पैःvikalpaiḥ
यी तीनको मिसावटले
सङ्कीर्णाsaṅkīrṇā
मिसिएको
सवितर्काsavitarkā
वितर्कसहितको
समापत्तिःsamāpattiḥ
समापत्ति

शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।

सरल अर्थ

जुन समापत्तिमा वस्तुको नाम, वस्तु आफैँ र त्यसको बुझाइ एकअर्कामा मिसिन्छन्, त्यो सवितर्का हो।

नेवारी देवस्थलमा जपाकुसुमछेउ रातो चम्किँदै निर्मल स्फटिक।
एआईले बनाएको चित्र · सूत्र १.४१ · व्यासभाष्य १.४१

खण्डको चित्र: जपाकुसुमछेउको स्फटिक

अर्थ

शब्द, अर्थ र ज्ञानसम्बन्धी विकल्प मिसिएको समापत्ति सवितर्का हो।

खण्डको प्रसङ्ग · निर्मल मणिदेखि निर्बीज समाधिसम्म

मणिको उपमाले विषयको आकार ग्रहण गर्ने समापत्ति बुझाउँछ। त्यसपछि स्थूल र सूक्ष्म विषयका, विकल्प मिसिएका र विकल्प क्षीण भएका समापत्ति, ऋतम्भरा प्रज्ञा तथा त्यसका संस्कारको समेत निरोधको चर्चा हुन्छ। यी भेद धैर्यपूर्वक पढ्दा खुल्छन्; यिनको अर्थ सामान्य एकाग्रता वा काममा डुब्ने अनुभवभन्दा गहिरो छ।

यो व्याख्या यस खण्डका सबै सूत्रको साझा हो। (सूत्र १.४०–१.५१)

संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा