सूत्र २.१५
परिणामतापसंस्कारदुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखमेव सर्वं विवेकिनः ॥
॥ २.१५ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
pariṇāmatāpasaṃskāraduḥkhairguṇavṛttivirodhācca duḥkhameva sarvaṃ vivekinaḥ
शब्दार्थ
मस्यौदापरिणाम-ताप-संस्कार-दुःखैः गुण-वृत्ति-विरोधात् च दुःखम् एव सर्वम् विवेकिनः
- परिणामpariṇāma
- बदलिनु
- तापtāpa
- पीर, जलन
- संस्कारsaṃskāra
- मनमा बस्ने छाप
- दुःखैःduḥkhaiḥ
- यी दुःखहरूले
- गुणguṇa
- प्रकृतिका गुण
- वृत्तिvṛtti
- चाल
- विरोधात्virodhāt
- एकअर्काका विरोधी भएकाले
- चca
- र
- दुःखम्duḥkham
- दुःख
- एवeva
- नै
- सर्वम्sarvam
- सबै
- विवेकिनःvivekinaḥ
- विवेकीका लागि
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
विवेकीलाई सबै कुरा दुःखै देखिन्छ: सुख बदलिन्छ, बाधा पर्दा पीर दिन्छ, फेरि चाह जगाउने छाप छोड्छ, र प्रकृतिका गुण सधैँ एकअर्कासँग तानातान गर्छन्।

अर्थ
परिवर्तन, ताप, संस्कार र गुणका परस्पर विरोधी वृत्तिका कारण विवेकीका लागि सबै सांसारिक अनुभव दुःखको सम्भावनासँग जोडिएका हुन्छन्।
व्याख्या
यहाँ ग्रन्थ सुखलाई सबैभन्दा कडा नजरले हेर्छ। व्यासभाष्य कारण दिन्छ। परिणाम: भोगले तृष्णा बढाउँछ, र भोगिएको कुरा बदलिन्छ। ताप: सुख सधैँ त्यसमा बाधा दिनेप्रतिको द्वेषसँग मिसिएको हुन्छ। संस्कार: हरेक अनुभवले छाप छोड्छ, जसले फेरि चाह जगाउँछ। अनि प्रकृतिका तीन गुण सधैँ एकअर्कासँग तानातान गर्छन्। सामान्य मान्छेलाई यो थाहा हुँदैन; विवेकीलाई हुन्छ, जसरी शरीरका अरू अङ्गले थाहै नपाउने धागो आँखाले थाहा पाउँछ। उद्देश्य निराशा होइन: दुःखको नाम लिएपछि ग्रन्थ त्यसबाट निस्कने बाटो देखाउँछ।
दृष्टान्त · व्यासभाष्य २.१५
आँखाजस्तो कोमल विवेकी
व्यासभाष्य भन्छ, विद्वान् आँखाजस्तै कोमल हुन्छ। ऊनको एउटा धागो आँखामा पर्दा छुनेबित्तिकै दुख्छ, तर शरीरको अरू अङ्गमा परे थाहै हुँदैन। त्यसरी नै यी दुःख आँखाजस्तै कोमल योगीलाई मात्र सताउँछन्, अरूलाई होइन।
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा
