सूत्र ४.१५
वस्तुसाम्ये चित्तभेदात्तयोर्विभक्तः पन्थाः ॥
॥ ४.१५ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
vastusāmye cittabhedāttayorvibhaktaḥ panthāḥ
शब्दार्थ
मस्यौदावस्तु-साम्ये चित्त-भेदात् तयोः विभक्तः पन्थाः
- वस्तुvastu
- वस्तु
- साम्येsāmye
- एउटै हुँदा पनि
- चित्तcitta
- मन
- भेदात्bhedāt
- फरक हुनाले
- तयोःtayoḥ
- ती दुईको (वस्तु र बोधको)
- विभक्तःvibhaktaḥ
- छुट्टै
- पन्थाःpanthāḥ
- बाटो
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
वस्तु एउटै भए पनि मन फरक हुन्छन्; त्यसैले वस्तु र त्यसलाई चिन्ने मनका बाटो छुट्टै छन्।
अर्थ
वस्तु एउटै भए पनि चित्तहरू फरक हुन्छन्; त्यसैले वस्तु र त्यसको बोधका मार्ग अलग छन्।
व्याख्या
यहाँ ग्रन्थ तर्क गर्छ: वस्तु साँचो हो, केवल मनको विचार होइन। व्यासभाष्यअनुसार एउटै वस्तु धेरै मनको साझा विषय हो; त्यो न एउटा मनले बनाएको हो, न धेरै मनले; आफ्नै ठाउँमा टिकेको छ। प्रमाण: एउटै वस्तुले पुण्यका कारण कसैलाई सुख दिन्छ, पापका कारण अर्कोलाई दुःख, अविद्याका कारण कसैलाई अलमल, र सही देख्नेलाई तटस्थ शान्ति। वस्तु केवल कसैको विचार भए, कसको विचार हो? ४.१६ ले यही कुरा अझ अघि बढाउँछ। हाम्रो पढाइमा: एउटै घटनाका फरक विवरण हुनुको अर्थ सबै विवरण उत्तिकै सही हुनु होइन; घटना जाँच्न बाँकी नै रहन्छ।
दृष्टान्त · सूत्र ४.१५
एउटै वस्तु, फरक मन
सूत्रको आफ्नै चित्र: वस्तु एउटै छ, तर त्यसलाई हेर्ने मन फरक छन्, त्यसैले तिनका बाटो पनि फरक हुन्छन्। व्यासभाष्य थप्छ: एउटै वस्तुले कसैलाई सुख दिन्छ, कसैलाई दुःख, कसैलाई अलमल, र सही देख्नेलाई तटस्थ शान्ति। वस्तु बदलिएको छैन; फरक मनमा छ।
आजको लागि
घरमा एउटै घटनाबारे दुई जनाको कुरा फरक सुनिँदा सोधौँ: के भएको थियो, र हरेकको मनले के थप्यो?
यो सूत्रसँग जोडिएका पाठ
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा