सूत्र ४.२१
चित्तान्तरदृश्ये बुद्धिबुद्धेरतिप्रसङ्गः स्मृतिसङ्करश्च ॥
॥ ४.२१ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
cittāntaradṛśye buddhibuddheratiprasaṅgaḥ smṛtisaṅkaraśca
शब्दार्थ
मस्यौदाचित्त-अन्तर-दृश्ये बुद्धि-बुद्धेः अतिप्रसङ्गः स्मृति-सङ्करः च
- चित्तcitta
- मन
- अन्तरantara
- अर्को
- दृश्येdṛśye
- ले देखिने भए
- बुद्धिbuddhi
- बोध
- बुद्धेःbuddheḥ
- बोधको
- अतिप्रसङ्गःatiprasaṅgaḥ
- अन्त्य नहुने शृङ्खला
- स्मृतिsmṛti
- सम्झना
- सङ्करःsaṅkaraḥ
- मिसावट
- चca
- र
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
एउटा मनलाई अर्को मनले हेर्छ भने त्यसलाई हेर्ने अर्को चाहिन्छ, अन्त्य नै हुँदैन; सम्झनाहरू पनि मिसिन्छन्।
अर्थ
एउटा चित्तलाई अर्को चित्तले देख्ने मान्दा बुद्धिको अनन्त शृङ्खला र स्मृतिको सङ्कर उत्पन्न हुन्छ।
खण्डको प्रसङ्ग · चित्त र चेतना
चित्तलाई बोधको विषय मानिएको छ, स्वप्रकाश चेतना होइन। पुरुष र चित्त मस्तिष्कको कुनै भाग र एउटा विचार मात्र होइनन्। यी दार्शनिक पद हुन्; आधुनिक स्नायुविज्ञानका प्रश्न फरक छन् र त्यसले यो तत्त्वदर्शन सीधै प्रमाणित गर्दैन।
यो व्याख्या यस खण्डका सबै सूत्रको साझा हो। (सूत्र ४.१८–४.२४)
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा