सूत्र ४.२२
चितेरप्रतिसङ्क्रमायास्तदाकारापत्तौ स्वबुद्धिसंवेदनम् ॥
॥ ४.२२ ॥रोमन लिपिमा (IAST)
citerapratisaṅkramāyāstadākārāpattau svabuddhisaṃvedanam
शब्दार्थ
मस्यौदाचितेः अप्रतिसङ्क्रमायाः तद्-आकार-आपत्तौ स्व-बुद्धि-संवेदनम्
- चितेःciteḥ
- चेतनाको
- अप्रतिसङ्क्रमायाःapratisaṅkramāyāḥ
- कतै नसर्ने
- तद्tad
- त्यसको
- आकारākāra
- आकार
- आपत्तौāpattau
- लिँदा
- स्वsva
- आफ्नै
- बुद्धिbuddhi
- बुद्धि, बोध
- संवेदनम्saṃvedanam
- थाहा पाउनु
शब्दार्थ संस्कृत विज्ञको समीक्षा कुरिरहेको मस्यौदा हो।
सरल अर्थ
चेतना कतै सर्दैन; तैपनि मनले त्यसको झल्को लिँदा हामी आफ्नै बुझाइ थाहा पाउँछौँ।
अर्थ
चेतना चित्तमा सर्दैन; तर चित्तले त्यसको आकार ग्रहण गर्दा आफ्नो बुद्धिको बोध सम्भव हुन्छ।
खण्डको प्रसङ्ग · चित्त र चेतना
चित्तलाई बोधको विषय मानिएको छ, स्वप्रकाश चेतना होइन। पुरुष र चित्त मस्तिष्कको कुनै भाग र एउटा विचार मात्र होइनन्। यी दार्शनिक पद हुन्; आधुनिक स्नायुविज्ञानका प्रश्न फरक छन् र त्यसले यो तत्त्वदर्शन सीधै प्रमाणित गर्दैन।
यो व्याख्या यस खण्डका सबै सूत्रको साझा हो। (सूत्र ४.१८–४.२४)
टिप्पणी
चेतना र चित्तबारे यो छोटो र कठिन तर्क हो। यहाँको अर्थले सम्बन्ध खोलेर देखाउँछ, तर व्याख्यात्मक छ; संस्कृत र खण्डको प्रसङ्गसँगै पढौँ।
संस्कृत पाठ: sanskritdocuments.org · अर्थ र व्याख्या: एआईको सहायताले लेखिएको मस्यौदा