१.३२ नौ बाधाको लगत्तै आउँछ: ती हटाउन एउटै तत्त्वमा अभ्यास गरौँ। कुन तत्त्व? वाचस्पति मिश्र ईश्वर भन्छन्, किनकि यसको ठीक अघिको खण्ड (१.२३–१.२९) ईश्वर र प्रणवको जपको हो। यसरी पढ्दा छरिएको मनको उपाय भक्ति हो: बारम्बार ईश्वरमै फर्किनु।
व्यासभाष्यको धेरैजसो भाग एउटा बहसमा जान्छ। कसैको मत थियो, मन क्षणक्षणमा बदलिने प्रत्ययको धार मात्र हो, र हरेक प्रत्यय आफ्नै विषयमा बाँधिएको हुन्छ। भाष्य जवाफ दिन्छ: त्यसो भए हरेक प्रत्यय पहिल्यै एकाग्र हुन्थ्यो, कुनै मन छरिएको हुँदैनथ्यो, र अभ्यासको काम नै रहँदैनथ्यो; हाम्रो अनुभव पनि अर्कै भन्छ: "जुन मैले देखेँ, त्यसैलाई अहिले छुन्छु", दुवैमा उही "म" छ। मन एउटै र टिक्ने भएकाले एउटै कुरामा अडिन सक्छ। पछि ३.१ ले यही अडानलाई नाम दिन्छ: धारणा, मनलाई एक ठाउँमा बाँध्नु।
आजको जीवनमा
एक पटकमा एउटै काम गर्ने कुरा हाम्रो आफ्नै प्रयोग हो, सूत्रको अर्थ होइन। हामी यसको आकार मात्र सापट लिन्छौँ: एउटै कुरा, मन भाग्दा फेरि त्यहीँ फर्किने। हाम्रो धेरैजसो दिन यसको उल्टो हुन्छ: पसलको काउन्टर, बच्चाको गृहकार्य र बजिरहेको फोन एकैपटक; चुलोमा भाँडो, फोनमा आइरहने सन्देश। काम फेर्दा छिटो भएजस्तो लाग्छ, तर प्रायः गल्ती त्यहीँ छिर्छ।
त्यसैले केही मिनेटका लागि एउटा सामान्य काम रोजौँ, त्यसलाई चाहिने कुरासहित, अरू केही नराखी। हात वा मन अर्कोतिर गए थाहा पाऔँ, र फर्कौँ: फर्किनु नै पूरा अभ्यास हो। पूजा वा जप गर्नेका लागि शास्त्रीय अर्थ नजिकै छ: एउटै नाम, एउटै मूर्ति, बारम्बार त्यहीँ फर्किने।
तीन अवस्था
१
काउन्टरको खुद्रा
दमककी सङ्गीता सानो कस्मेटिक पसल चलाउँछिन्, र साँझ काउन्टरमै छोरीको गृहकार्यमा सघाउँछिन्। गएको शुक्रबार ग्राहक, बजिरहेको फोन र गणितको एउटा हिसाबबीच उनले पाँच सय रुपैयाँ बढी खुद्रा फर्काइन्। त्यही साँझ गलत उत्तरमा उनी छोरीमाथि कराइन्, र छोरी रोई। त्यो राति सङ्गीताले एउटा नियम बनाइन्: ग्राहक आएपछि कलम तल, ग्राहक गएपछि मात्र फेरि माथि।
पहिलो अवस्थामा तपाईं कुन बाटो रोज्नुहुन्छ?
अङ्क छैन, सही–गलत छैन। एउटा रोज्नुहोस्, अनि अरू बाटोका कुरा पनि पढ्न सक्नुहुन्छ।
हतारले ठाउँ बनाउँदैन। अर्को गल्ती उही खाली ठाउँमा कुरेर बस्छ।
हरेक कामले आफ्नो पालोमा उनको पूरा ध्यान पाउँछ। साँझको काम उही छ, पालैपालो गरिएको मात्र।
कुनै दिन यसले सघाउला, तर पसलले नै घर चलाउँछ। ठूलो त्यागभन्दा पालना गर्न सकिने सानो नियम प्रायः बढी टिक्छ।
एउटा सम्भावित बाटो
हरेक कामलाई आफ्नो पालो दिऔँ: पहिले ग्राहक, अनि गृहकार्य, अनि फोन।
किन
एकैपटक तीन काम गर्दा पैसा पनि गयो, बच्चाको आँसु पनि झर्यो। एक पटकमा एउटै काम केहीबेर ढिलो लाग्छ, तर सबैप्रति नरम हुन्छ।
२
दिउँसोको भीडमा आएको फोन
डोर्जे हङकङको एउटा व्यस्त रेस्टुरेन्टमा खाना पकाउँछन्। दिउँसोको भीडमा दोलखाबाट आमाको फोन आयो, र उनले अर्को हातमा चक्कु समातेकै बेला फोन उठाए। औँला काटियो, र दुई दिनको ज्याला गयो। अब परिवारसँग उनको सहमति छ: भीड सकिएपछि तीन बजे, हातमा अरू केही नलिई उनी आफैँ फोन फर्काउँछन्।
एउटा सम्भावित बाटो
चक्कुलाई र फोनलाई आआफ्नै समय दिऔँ।
किन
उनको काम र आमा दुवैले पूरा ध्यान पाउनुपर्छ। ध्यान बाँड्दा हात काटियो; हरेकलाई आफ्नै समय दिँदा दुवैको सम्मान हुन्छ।
३
साँझको माला
तानसेनकी हजुरआमा पार्वती चालीस वर्षदेखि हरेक साँझ माला जप्नुहुन्छ; यो व्रत उहाँले श्रीमान् जीवित छँदा लिनुभएको थियो। आजकल टिभीमा सिरियल चलिरहँदा र नातिनातिना फोनका लागि झगडा गरिरहँदा उहाँ दाना गन्नुहुन्छ। गएको हप्ता एक सय आठौँ दानामा पुग्दा एउटै नाम लिएको पनि उहाँलाई सम्झना भएन। अब उहाँ बिहानै, कोही नउठ्दै, पूजाकोठामा माला र नाम मात्र लिएर बस्नुहुन्छ।
एउटा सम्भावित बाटो
जपलाई आफ्नै समय र ठाउँ दिऔँ, साथमा अरू केही नराखी।
किन
उहाँका लागि शास्त्रीय अर्थ र आधुनिक प्रयोग एकै ठाउँमा भेटिन्छन्: एउटै नाम, बारम्बार त्यहीँ फर्किने। पहिले दाना गनिँदै थिए; अब नाम जपिँदै छ।
एउटा वैकल्पिक अभ्यास · करिब ३ मिनेट
केही मिनेटको एउटा सामान्य काम रोजौँ: लुगा पट्याउने, एउटा पाना पढ्ने, एउटा चिठी लेख्ने, एक कप चिया।
त्यो कामलाई नचाहिने कुरा पन्छाऔँ; तर सम्पर्कमा रहनैपर्ने कुरा राखौँ।
दुई-तीन मिनेट त्यही मात्र गरौँ। हात वा मन अन्यत्र गए थाहा पाऔँ, र फर्कौँ।
अन्तमा, त्यो काममा प्रायः नदेखिने तर आज देखिएको एउटा कुरा याद गरौँ। कुनै अङ्क नदिऔँ।
आँखा खुला राखे पनि हुन्छ। सास सहज राखौँ; नरोकौँ, नधकेलौँ। जुनसुकै बेला रोक्न सकिन्छ। झन् असहज लागे रोकौँ: खुट्टाले भुइँ छोऔँ, अनि वरिपरि देखिने तीनवटा कुराको नाम लिऔँ।
यसको अर्थ होइन
यसको अर्थ १.३२ उत्पादकत्वको सूत्र हो, वा धेरै काम एकैपटक सम्हाल्नैपर्ने अभिभावक वा कामदार योगमा असफल छन् भन्ने होइन।
साथमा लैजाने कुरा
वाचस्पतिका लागि "एक तत्त्व" ईश्वर हो; एक पटकमा एउटै काम हाम्रो आधुनिक सापटी हो।
एउटै कुरामा फेरि फर्किनु नै अभ्यास हो।
आफैँलाई सोधौँ
मेरो दिनमा कहाँ म एकैपटक तीन काम गर्छु?
कुन कामले पाँच मिनेट भए पनि मेरो पूरा ध्यान पाउनुपर्छ?
म पूजा वा जप गर्छु भने "एक तत्त्व" को अर्थ मेरा लागि के होला?
यी प्रश्न मनमनै सोच्नका लागि हुन्; यहाँ केही लेख्नु वा पठाउनु पर्दैन।
परिवारमा कुरा गरौँ
बेलुकाको खाना पकाउनेजस्तो एउटा पारिवारिक काम रोजौँ, र दस मिनेट सँगै गरौँ; सम्पर्कमा रहनैपर्नेबाहेक सबैका फोन अर्को कोठामा।