पुरानो कुरा मनमा घुमिरहँदा

ग्रन्थ के भन्छ

सूत्रहरू सम्झनालाई मनका पाँच गतिविधिमध्ये एउटा मान्छन्, र १.५ भन्छ, यी हरेक गतिविधि क्लिष्ट वा अक्लिष्ट हुन सक्छन्: कुनैले दुःख बढाउँछन्, कुनैले बढाउँदैनन्। १.११ सम्झनाको परिभाषा दिन्छ: पहिले भोगेको कुरा मनबाट नहराउनु। व्यासभाष्य थप्छ, हरेक गतिविधिले आफ्नै किसिमको संस्कार अर्थात् छाप छोड्छ, र संस्कारले फेरि गतिविधि उठाउँछ; यसरी यी दुईको चक्र दिनरात घुमिरहन्छ। तर भाष्य यो पनि भन्छ: क्लिष्ट गतिविधिको धारभित्र पनि अक्लिष्ट गतिविधि उठ्न सक्छ।

व्यासभाष्यअनुसार हरेक सम्झना कुनै पहिलेको अनुभवबाट जन्मिन्छ, र मनका सबै गतिविधिमा सुख, दुःख वा मोह मिसिएको हुन्छ: राग सुखको पछि लाग्छ, द्वेष दुःखको। २.४ ले क्लेशका चार अवस्था बताउँछ: सुतेको, पातलिएको, बीचमा रोकिएको र पूरै जागेको। भाष्य भन्छ, सुतेको क्लेश बीउजस्तै बस्छ, र आफ्नो विषय सामुन्ने आउँदा ब्युँझन्छ। ग्रन्थमा यो सबै मन थाम्ने बाटोको कुरा हो; यसले शोकको छुट्टै चर्चा गर्दैन।

आजको जीवनमा

हाम्रो पढाइमा, पुरानो दृश्य फेरि फेरि घुम्दा सूत्रको यो सीधा परिभाषाले साथ दिन्छ। सम्झनाले भएको कुरा जोगाएर राख्छ; त्यो घटना अहिले फेरि भइरहेको होइन। तर शरीर प्रायः अहिल्यै भएझैँ प्रतिक्रिया दिन्छ: राति फोनको घण्टी बज्दा छाती कसिन्छ, परिवारको समूहमा कुनै नाम देख्दा दाँत किटिन्छ। कुनै तिथि, गन्ध वा गीतले सुतेको कुरा ब्युँझाउन सक्छ, जसरी २.४ को बीउ आफ्नो विषय नजिक आउँदा ब्युँझन्छ।

सम्झनालाई धकेल्नु पर्दैन; खासगरी शोकको आफ्नै समय हुन्छ, र गुमाएको मान्छेलाई सम्झनु पनि माया हो। सानो फरक छुट्याउँदा सहयोग हुन्छ: "यो सम्झना हो; म अहिले यहाँ छु।" अनि एउटा प्रश्न सोधौँ: यो सम्झनाले आज मसँग केही माग्छ कि? एउटा फोन, एउटा माफी, कुनै विधि, वा आराम? माग्छ भने त्यो एउटा काम गरौँ। माग्दैन भने त्यसलाई त्यहीँ रहन दिऔँ, र हातको कामतिर फर्कौँ।

तीन अवस्था

साथमा लैजाने कुरा

• सम्झनाले विगत जोगाउँछ; विगत फेरि भइरहेको होइन।
• सम्झनाले आज के माग्छ सोधौँ; त्यो एउटा काम गरौँ, वा त्यसलाई बिसाऔँ।

आफैँलाई सोधौँ

• कुन मिति, आवाज वा नामले यो सम्झना ब्युँझाउँछ?
• सम्झना घुम्दा मेरो शरीरले सबैभन्दा पहिले के गर्छ?
• यो सम्झनाले आज मसँग केही माग्छ, कि सम्झिइन मात्र चाहन्छ?

यी प्रश्न मनमनै सोच्नका लागि हुन्; यहाँ केही लेख्नु वा पठाउनु पर्दैन।

यस पाठका सूत्र