शक्ति कहाँ खर्च हुन्छ?

ग्रन्थ के भन्छ

ब्रह्मचर्य २.३० का पाँच यममध्ये चौथो हो, र यसको शास्त्रीय अर्थ यौनसंयम हो। व्यासभाष्य सिधै भन्छ: ब्रह्मचर्य भनेको गुप्तेन्द्रिय, अर्थात् जननेन्द्रियको संयम हो। २.३८ यसको फल बताउँछ: ब्रह्मचर्यमा दृढ भएकोले वीर्य, अर्थात् बल र सामर्थ्य पाउँछ। भाष्य थप्छ, यो सामर्थ्यले बाधारहित गुण बढाउँछ, र सिद्ध भएको साधक शिष्यमा ज्ञान राख्न सक्षम हुन्छ।

पूर्ण रूपमा, २.३१ को "महाव्रत" का रूपमा पालिँदा यो संन्यासीको अनुशासन हो: २.३१ भन्छ, जाति, ठाउँ, समय र परिस्थितिको सीमाबिना पालिँदा यम महाव्रत बन्छन्; अहिंसाबाटै लिइएका व्यासभाष्यका उदाहरणले यम सीमित रूपमा पनि पालिने देखाउँछन्। फराकिलो परम्परामा धर्मशास्त्रले आफ्नै जीवनसाथीमा संयमसाथ सीमित रहने गृहस्थलाई पनि ब्रह्मचर्य पालन गर्ने मान्छ। योगसूत्र योगीको व्रतको कुरा गर्छ; वैवाहिक जीवनको चर्चा गर्दैन।

आजको जीवनमा

यहाँदेखि हाम्रो पढाइ हो, अनुवाद होइन। सूत्र यौनसंयम र त्यसबाट आउने बलको कुरा गर्छ। आज धेरै पाठक त्यसैबाट उठ्ने एउटा फराकिलो प्रश्न पनि सोध्छन्: मेरो बल दिनहुँ कहाँ खर्च हुन्छ? फोनमा बितेका अबेरका रात, खुराक दिइरहेका झगडा, मनमा दोहोरिइरहने चिन्ता: यिनले पनि बल खर्च गर्छन्।

ब्रह्मचर्यलाई "ऊर्जा व्यवस्थापन" भन्नु आधुनिक पुनर्व्याख्या हुन्छ, ग्रन्थको अर्थ होइन। वैवाहिक प्रेम र शरीर लाज मान्नुपर्ने कुरा होइनन्, र यहाँ कसैलाई लाज मान्न भनिएको छैन। प्रश्न यत्ति हो: हामीसँग भएको बल कहाँ खर्च गर्ने भनेर रोज्ने।

तीन अवस्था

साथमा लैजाने कुरा

• ग्रन्थमा ब्रह्मचर्यको अर्थ यौनसंयम हो; २.३८ अनुसार यसको फल वीर्य, अर्थात् सामर्थ्य हो।
• दैनिक बल कहाँ खर्च हुन्छ भन्ने फराकिलो प्रश्न हो, र यसको उत्तर हामी आफैँले दिने हो।

आफैँलाई सोधौँ

• ग्रन्थमा ब्रह्मचर्यको अर्थ के हो, र मेरो आफ्नै फराकिलो प्रश्न के हो?
• मेरो बल सुकाउने कुन कुरा म थाहै नपाई रोजिरहन्छु?
• मेरो बल सबैभन्दा बढी कहाँ जाओस् भन्ने चाहन्छु?

यी प्रश्न मनमनै सोच्नका लागि हुन्; यहाँ केही लेख्नु वा पठाउनु पर्दैन।

यस पाठका सूत्र